Avrupa Birliği (AB), ABD'nin talebi üzerine Copernicus Dünya Gözlem Programı kapsamında Körfez bölgesine ait uydu görüntülerinin yayımlanmasını 24 saat geciktirme kararı aldı. Karar, programın benimsediği açık veri politikasına getirilen istisnai bir uygulama olarak değerlendiriliyor.

AB Konseyi'nin yayımladığı karara göre uygulama, Umman Körfezi ile Hürmüz Boğazı'na uzanan deniz ulaşım hatlarını kapsayan bölgede Sentinel-1 ve Sentinel-2 uyduları tarafından elde edilen görüntü ve verileri içeriyor. Kararın, 26 Mayıs'ta ABD tarafından AB'nin "Uzay Tehditlerine Müdahale Mekanizması" kapsamında sunulan diplomatik talep sonrasında alındığı belirtildi.

Kararda, Hürmüz Boğazı'na giriş ve çıkışları kapsayan stratejik deniz güzergâhlarının yer aldığı coğrafi alanın koordinatlarla belirlendiği ifade edilirken, ABD ile İran arasında artan askeri ve güvenlik geriliminin de kararın arka planında bulunduğuna işaret edildi.

AB Konseyi, gecikme kararının, Copernicus verilerinin Birliğin, üye ülkelerin veya bölgedeki müttefiklerinin çıkarlarını tehdit edebilecek şekilde devletler ya da devlet dışı aktörler tarafından kullanılmasının önlenmesi amacıyla alındığını bildirdi. Avrupa Birliği Siyaset ve Güvenlik Komitesi'nin de haziran ayında söz konusu kısıtlamayı desteklediği kaydedildi.

Normal şartlarda Copernicus programı, uydu görüntülerini dünya genelindeki kullanıcılara ücretsiz ve anlık olarak sunuyor. Bu nedenle alınan karar, Avrupa'nın açık veri politikası açısından nadir görülen bir istisna niteliği taşıyor.

Avrupa Komisyonu ise Copernicus'un serbest ve açık veri ilkesiyle faaliyet gösterdiğini ancak güvenlikle ilgili durumlarda yürürlükteki düzenlemelerin veri erişimine sınırlama getirilmesine izin verdiğini açıkladı. Komisyon, kararın olası güvenlik risklerini azaltmayı amaçlayan teknik ve önleyici bir tedbir olduğunu, benzer uygulamaların diğer uydu işletmecileri tarafından da hayata geçirildiğini belirtti.

Kararın, ABD'nin İran ve Körfez bölgesine ilişkin uydu görüntülerine yönelik kısıtlamalarını artırdığı bir dönemde alınması dikkat çekti. Son aylarda ABD merkezli uydu görüntüleme şirketleri, Washington yönetiminin talepleri doğrultusunda bölgeye ait görüntülerin erişimine çeşitli sınırlamalar getirmişti. Bunun üzerine uluslararası nakliye ve sigorta şirketleri, enerji ticaretiyle uğraşan kuruluşlar ile medya kuruluşlarının ABD kaynaklı veriler yerine alternatif uydu verilerine yönelmeye başladığı ifade edildi.

AB Konseyi, uygulamanın ne zaman yürürlüğe gireceği ne kadar süre devam edeceği veya hangi tarihte yeniden değerlendirileceği konusunda ise herhangi bir bilgi paylaşmadı.

Öte yandan ABD'li uydu görüntüleme şirketi Planet Labs, mart ayında Orta Doğu'ya ilişkin görüntülere erişim kısıtlamalarını sıkılaştırmış, görüntülerin yayımlanma süresini önce dört günden 14 güne çıkarmıştı. Nisan ayında ise ABD hükümetinin talebi doğrultusunda, bölgeye ait bazı görüntülerin paylaşımını süresiz olarak durdurmuştu.

Söz konusu kısıtlamalar, açık kaynak istihbaratı ve gazeteciliği açısından da tartışmalara yol açtı. Columbia Üniversitesi'ne bağlı gazetecilik alanındaki bir yayında mayıs ayında yayımlanan değerlendirmede, ticari uydu görüntülerine erişimin azaltılmasının özellikle İran'la bağlantılı gelişmelerin bağımsız şekilde doğrulanmasını ve sahadaki olayların izlenmesini önemli ölçüde zorlaştırdığı ifade edildi. (İLKHA)