Fransa'nın güneybatısında günlerdir devam eden orman yangını, nadir görülen bir doğa olayına yol açtı. Alevlerin oluşturduğu yoğun duman sütunu, yıldırım üreten dev bir gök gürültülü fırtınaya dönüşürken, yıldırımlar yangının ilk başladığı bölgenin ötesinde yeni yangınların çıkmasına neden oldu.

Fransız yetkililer, Gironde bölgesindeki Saumos yakınlarında 22 Temmuz'da başlayan yangının şu ana kadar 420 kilometrekareden fazla orman ve makilik alanı kül ettiğini bildirdi. Yangında 240'tan fazla ev hasar gördü veya kullanılamaz hale geldi, yaklaşık 220 bin kişi ise tahliye edildi.

Yangının başlamasından iki gün sonra, cuma günü saat 18.20 sıralarında Gironde İtfaiye ve Kurtarma Servisi, yangının üzerinde pyrocumulonimbus (pyroCb) olarak adlandırılan ve son derece nadir görülen bir fırtına bulutunun oluştuğunu açıkladı.

PyroCb, aşırı sıcaklık ve yoğun dumanın hızla yükselmesiyle oluşan ve gök gürültülü fırtına özellikleri taşıyan dev bir bulut sistemi olarak biliniyor. Yangının ürettiği sıcak hava, duman ve nem hızla yükselirken, su buharı kül parçacıklarının çevresinde yoğunlaşıyor. Yükseklerde su damlacıkları buz kristallerine dönüşüyor ve bu kristallerin çarpışması elektrik yüklerinin ayrışmasına yol açarak yıldırım oluşmasını sağlıyor.

Atina Ulusal Gözlemevi'nden yangın meteoroloğu Theodore M. Giannaros, söz konusu olayı, "Dumanın yükselerek fırtına benzeri bir buluta dönüştüğü kadar büyük ve sıcak bir kamp ateşi düşünün." sözleriyle açıkladı.

Giannaros'a göre bu tür bir sistemin oluşması için yalnızca büyük bir yangın yeterli değil. Yere yakın seviyelerde çok sıcak ve kuru hava bulunurken, daha yükseklerde daha serin ve nemli bir atmosferin olması gerekiyor.

PyroCb oluştuğunda yangın ile atmosfer arasındaki ilişki tek yönlü olmaktan çıkıyor. Fırtına bulutunun oluşturduğu güçlü yükselici ve alçaltıcı hava hareketleri, yangının yönünü aniden değiştirebiliyor.

Şiddetli ve düzensiz rüzgarlar alevleri farklı yönlere sürükleyebilirken, yangın cephesini bölebiliyor veya alevlerin daha önce etkilenmemiş alanlara hızla ulaşmasına neden olabiliyor. Buluttan düşen yıldırımlar da ana yangın cephesinin ötesinde yeni yangınlar çıkarabiliyor.

Giannaros, süreci tek yönlü bir etki değil, geri besleme döngüsü olarak tanımlarken, pyroCb oluştuğunda bulutun yangının üzerinde kendi hava sistemini oluşturduğunu ve yangının nereye ilerleyeceğini öngörmeyi zorlaştırdığını belirtti.

Bu sistemler ayrıca ateş hortumları olarak bilinen dönen alev sütunlarının oluşmasına da yol açabiliyor. Gerçek hortumlar ise çok daha nadir görülüyor.

PyroCb oluşumu, yangınla mücadele ekipleri açısından da ciddi risk oluşturuyor. Alevlerin beklenmedik şekilde yön değiştirmesi ve ana yangın cephesinin ötesinde yeni yangınların ortaya çıkması, ekiplerin kaçış güzergahlarını kısa sürede kullanılamaz hale getirebiliyor.

Bu nedenle yangına doğrudan müdahale etmek yerine ekiplerin geri çekilerek yerleşim alanlarını korumaya odaklanması gerekebiliyor. Uzmanlara göre en büyük tehlike, yangının tahliye planlarının uygulanabileceğinden daha hızlı ilerlemesi.

PyroCb oluşumları daha önce ağırlıklı olarak Kuzey Amerika ve Avustralya'daki aşırı büyük orman yangınları sırasında gözlemleniyordu. Kanada'da yalnızca 2023 yılında 142 pyroCb kaydedilmişti. Portekiz'de ise 2017'deki ölümcül yangın sezonunda benzer bir olay yaşanmıştı.

Fransa Ulusal İtfaiyeciler Federasyonu, ülkede daha önce böyle bir olayın kayda geçirilmediğini açıkladı. (İLKHA)