Türkiye’deki üniversiteler; hastalıkların erken teşhisinden deniz araştırmalarına, arama-kurtarma teknolojilerinden yapay zekâ destekli cerrahi uygulamalara ve öğrencilere yönelik sosyal destek çalışmalarına kadar farklı alanlarda yürüttükleri projelerle bilimsel gelişime ve toplumsal ihtiyaçlara katkı sunuyor.

Türkiye’deki üniversiteler, bilimsel araştırma ve teknoloji geliştirme çalışmalarının yanı sıra toplumsal ihtiyaçlara yönelik projelerini de sürdürüyor. Atatürk Üniversitesinin hastalıkların moleküler izlerini inceleyen araştırmasından Dokuz Eylül Üniversitesinin sualtı kültür mirasını ortaya çıkarmaya yönelik çalışmalarına, yerli sonar sisteminden yapay zekâ destekli cerrahi planlama ve köprü güvenliği uygulamalarına kadar birçok proje dikkat çekiyor. Harran Üniversitesinde ihtiyaç sahibi öğrencilere ücretsiz giyim desteği sağlayan uygulama da üniversitelerin toplumsal dayanışmaya yönelik çalışmalarına örnek oluşturuyor.

Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi öncülüğünde yürütülen ve uluslararası bilimsel dergi Nature Communications’ta yayımlanan araştırmada, 98 farklı sağlık durumuna sahip 4 bin 444 bireyin moleküler verileri incelendi. Beş yıl süren çalışmaya, Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesinden 81, Diş Hekimliği Fakültesinden üç olmak üzere toplam 84 araştırmacı katkı sundu. Çalışma, Prof. Dr. Abdulgani Tatar, Doç. Dr. Çiğdem Yüce Kahraman ve Prof. Dr. Hasan Türkez koordinasyonunda yürütüldü.

“Whole Blood Transcriptomics Atlas Across Human Diseases” başlıklı araştırmada kanser, Alzheimer, Parkinson, diyabet ve kalp-damar hastalıkları dahil farklı sağlık durumlarına ilişkin kan örnekleri analiz edildi. Hastalıklara özgü moleküler değişimler incelenirken bin 280 bireyin protein verileri de araştırmaya dahil edildi.

Makine öğrenmesi yöntemlerinden de yararlanılan çalışmanın, hastalıkların erken tanısına yönelik biyobelirteçlerin belirlenmesi, hastalık süreçlerinin izlenmesi ve kişiselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesine yönelik araştırmalara katkı sağlaması bekleniyor.

Dokuz Eylül Üniversitesinden deniz araştırmalarına ve sualtı kültür mirasına katkı

Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ) Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü, 50 yılı aşkın bilimsel birikimi, araştırma gemisi ve ileri teknoloji laboratuvarlarıyla Türkiye'nin deniz araştırmaları kapasitesine katkı sağlıyor. 1975 yılında kurulan Enstitü, başta Ege Denizi olmak üzere Marmara, Karadeniz ve Akdeniz'de bilimsel çalışmalar yürütüyor.

Enstitünün araştırma gemisi R/V Koca Piri Reis ile bugüne kadar 500'ü aşkın bilimsel sefer gerçekleştirildi. Enstitü bünyesinde bulunan ve 1000 metre derinliğe kadar inebilen “Navek-i Bahri” sualtı görüntüleme robotu ise deniz tabanındaki kültürel mirasın tespit edilmesi ve belgelenmesinde kullanılıyor.

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının desteğiyle yürütülen “Mavi Miras Projesi” kapsamında sualtı kültür mirasına ilişkin bir veri tabanı oluşturulurken Osmanlı dönemine ait batıklara yönelik araştırmalar da gerçekleştiriliyor. Sekiz lisansüstü programıyla uzman yetiştiren Enstitü, Cumhurbaşkanlığına sunulan “R/V Emir Çakabey” Yeni Araştırma Gemisi Projesi aracılığıyla araştırma altyapısını güçlendirmeyi ve daha kapsamlı bilimsel seferler gerçekleştirmeyi hedefliyor.

OSTİM Teknik Üniversitesinden arama-kurtarma çalışmalarına yerli sonar sistemi

OSTİM Teknik Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Öğretim Üyesi Doç. Dr. Metin Balcı ve ekibi tarafından geliştirilen yerli sonar sistemi, su altındaki hedeflerin yüksek çözünürlükte görüntülenmesini sağlayarak arama-kurtarma çalışmalarına yönelik teknoloji çözümü sunuyor. Yaklaşık iki yıllık Ar-Ge sürecinin ardından kullanıma hazır hale getirilen sistem, su altında kayıp araç ve kişilerin aranması, hedeflerin tespit edilmesi ve deniz ya da göl tabanının görüntülenmesi amacıyla tasarlandı.

Yerli ve taşınabilir olarak geliştirilen sonar sisteminin AFAD'ın yanı sıra sahil güvenlik, jandarma, emniyet, belediye ve itfaiye gibi kurumların kullanımına uygun olması hedefleniyor. Sistemin farklı saha koşullarındaki testleri Hirfanlı Barajı, Sapanca Gölü, Ankara Mavi Göl ve Ege Denizi'nde gerçekleştirildi.

Ar-Ge çalışmaları kapsamında altı sonar sistemi üretilirken bunlardan beşi AFAD'a teslim edildi. Sistemin 60 metreye kadar gerçekleştirilen testlerde yüksek çözünürlüklü görüntüleme performansı gösterdiği bildirildi. Üniversitede yürütülen akademik araştırmaların kamu hizmetlerine yönelik teknoloji çözümlerine dönüştürülmesine örnek oluşturan çalışmanın, arama-kurtarma faaliyetlerinde kullanılan teknolojik imkanların geliştirilmesine katkı sağlaması amaçlanıyor.

Hacettepe Üniversitesinden beyin cerrahisinde yapay zeka destekli dijital ikiz teknolojisi

Hacettepe Üniversitesi Nöroşirürji Eğitim, Araştırma ve İnovasyon Merkezi (HÜNERİM) bünyesinde geliştirilen yerli dijital ikiz sistemi, riskli ve karmaşık beyin ameliyatlarının sanal ortamda planlanmasına imkan sağlıyor. Hacettepe Teknokent iş birliğiyle geliştirilen “Kişiselleştirilmiş Cerrahi Anatomi Görselleştirme Platformu (Persanavi)”, hastaların radyolojik görüntülerinden beyin dokusu, damarlar, sinirler ve hastalıklı bölgelerin üç boyutlu modellerinin oluşturulmasını sağlıyor.

Oluşturulan modeller sayesinde cerrahlar, ameliyat bölgesini çevreleyen kritik anatomik yapıların konumunu ayrıntılı biçimde inceleyebiliyor. Böylece cerrahi giriş yolu belirlenebiliyor, farklı ameliyat yöntemleri önceden değerlendirilebiliyor ve operasyonun hastanın anatomik özelliklerine göre planlanmasına yardımcı olunuyor.

Yapay zeka ve bilgisayar teknolojilerinden yararlanan sistem, üç boyutlu model oluşturma süresini de önemli ölçüde kısaltıyor. Geçmişte günler sürebilen modelleme işleminin dakikalar içinde tamamlanabilmesi, cerrahi planlama süreçlerinde zaman tasarrufu sağlıyor. Çalışmayla sağlık alanında yerli teknoloji kullanımının geliştirilmesi ve hastaya özgü cerrahi planlama olanaklarının artırılması hedefleniyor.

Afyon Kocatepe Üniversitesinden köprü güvenliğine yapay zeka desteği

Afyon Kocatepe Üniversitesi Dr. Öğr. Üyesi Murat Hiçyılmaz tarafından geliştirilen “CwBot” adlı yapay zeka modeli, çelik köprü ve kafes taşıyıcı sistemlerde oluşabilecek yapısal hasarların tespit edilmesini amaçlıyor. Deprem, rüzgar, korozyon ve aşırı kullanım gibi etkenlerin yol açabileceği hasarların erken belirlenmesine yönelik geliştirilen model, köprülerde meydana gelen titreşimleri analiz ederek yapısal sorunların tespit edilmesine yardımcı oluyor.

Model, 72 çubuktan oluşan teorik bir çelik kafes sisteminde ve Japonya'da 53 yıl hizmet veren gerçek bir çelik köprüden alınan titreşim verileri üzerinde test edildi. Testlerde modelin öğrenme süreci, hasarları daha doğru belirleyecek şekilde geliştirildi.

Araştırma sonuçlarına göre CwBot, teorik sistemde yüzde 93,29, gerçek köprü verilerinde ise yüzde 98,43 doğruluk oranına ulaştı. Çalışmanın, köprü ve viyadük gibi yapıların güvenliğinin izlenmesine, olası hasarların erken tespit edilmesine ve bakım süreçlerinin planlanmasına katkı sağlaması bekleniyor.

Harran Üniversitesinden öğrencilere ücretsiz giyim desteği

Harran Üniversitesinde ihtiyaç sahibi öğrencilerin giyim ve ayakkabı ihtiyaçlarını ücretsiz karşılamak amacıyla oluşturulan “Genç Mağaza”, 2022 yılından bu yana 5 binden fazla öğrenciye ulaştı. Paylaşan Eller Grup Başkanı ve Harran Üniversitesi Öğretim Görevlisi Nesrin Güllüoğlu öncülüğünde yürütülen çalışma kapsamında, bu yıl yaklaşık 2 bin öğrenciye destek sağlandı.

Yerel mağazalar, kurumlar ve iş insanlarının katkılarıyla temin edilen kıyafet ve ayakkabılar, öğrencilerin ihtiyaçlarına göre ücretsiz olarak sunuluyor. Özellikle burs başvurusunda bulunmasına rağmen burs alamayan öğrencilerin de yararlandığı mağazaya başvurular, danışmanlar aracılığıyla veya Paylaşan Eller Grubunun internet sitesi ve sosyal medya hesapları üzerinden yapılıyor.

Öğrencilerin mahremiyetinin korunmasına önem verilen uygulamada, yararlanıcıların isimleri ve görüntüleri paylaşılmıyor. Her yıl ortalama 500-600 çift ayakkabının öğrencilere ulaştırıldığı Genç Mağaza'nın yanı sıra ramazan ayında alışveriş kartı desteği de sağlanıyor. Çalışmayla öğrencilerin temel ihtiyaçlarının karşılanmasının yanı sıra üniversitede dayanışma kültürünün güçlendirilmesi hedefleniyor. (İLKHA)