Yapay zeka alanında Türkiye'nin uluslararası ölçekte en fazla bilinen bilimsel çalışmalarından biri olan Yapay Arı Kolonisi (ABC) Algoritması, optimizasyon odaklı kullanımın ötesine geçerek "kolektif zeka" dönemine hazırlanıyor.

Yükseköğretim Kurulu Üyesi ve Erciyes Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Derviş Karaboğa, Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü ile Gazi Üniversitesi Nörobilim ve Nöroteknoloji Enstitüsü iş birliğiyle düzenlenen NÖROforum buluşmasında, 2005 yılında literatüre kazandırdığı Yapay Arı Kolonisi (Artificial Bee Colony-ABC) algoritmasının 20 yıllık gelişim sürecini ve geleceğe yönelik yeni aşamasını değerlendirdi.

Yapay Arı Koloni Algoritması, yapay zekâ alanında Türkiye’nin öne çıkan bilimsel katkılarından biri olarak gösteriliyor. Algoritma, ilaç tasarımı, inşaat ve beton teknolojileri ile elektronik devre tasarımı gibi birçok alanda uygulama buluyor.

ABC algoritmasının uzun yıllar boyunca ağırlıklı olarak tasarım ve optimizasyon problemlerinde kullanıldığını belirten Prof. Dr. Derviş Karaboğa, bugün itibarıyla yeni bir evreye geçildiğini söyledi.

"İnsanlara ait olan kolektif zeka ABC'nin esasında var"

ABC algoritmasının özünde "kendi kendine organizasyon" ilkesinin bulunduğunu vurgulayan Karaboğa, bu yapıyı doğadan ilham alan topluluk davranışları üzerinden açıkladı.

Karaboğa, "ABC, esasında sadece bir optimizasyon algoritması değil kendi kendine organizasyon modelidir. İnsan gibi bir topluluğu düşünün. Bu topluluğun dışarıdan herhangi bir müdahale olmadan belirli bir amaç için kendi kendine organize olmasını temel alan bir sistem." dedi.

ABC'nin uzun yıllar ağırlıklı olarak optimizasyon problemlerinde kullanıldığını hatırlatan Karaboğa, "Artık algoritmada insanların birlikte hareket edebileceği, kendi problemini otomatik olarak çözebileceği kolektif zeka safhasına geçiyoruz. Bu dönüşümün temelinde toplulukların birlikte hareket etme kapasitesi bulunuyor. İnsanlar olarak biz şu anda yönerge, yönetmelikler, usul esaslar çıkarıyoruz, toplum bunlarla idare edilmeye çalışılıyor. Bunun yerine algoritma temelinde baktığımız zaman kendi kendine organize olan bir topluluk olacak." diye konuştu.

Gelecekte robot sürüleri, otonom araçlar ve drone sistemlerinin daha yaygın hale geleceğine dikkat çeken Karaboğa, bu yapıların yönetiminin kritik bir konu olacağını vurguladı.

ABC Algoritması’na uluslararası dergide özel sayı

ABC algoritmasının uluslararası akademik görünürlüğünü artırmaya yönelik önemli bir girişim yürüttüklerini belirten Karaboğa, bilimsel özel sayıların sınırlı olduğunu, bu kapsamda SCI indeksli, Q1 düzeyindeki bir dergiye özel sayı önerisi sunduklarını ifade etti.

Karaboğa, sürecin hakem değerlendirmesinde olduğunu ve çalışmanın tamamlanmasıyla birlikte Türkiye kaynaklı bir bilimsel algoritmanın uluslararası düzeyde özel sayı ile temsil edilmesinin hedeflendiğini kaydetti. (İLKHA)

Arılardan ilham aldı, yapay zekada yeni dönemin kapısını araladı#İstanbul #YapayZeka #ArılardanİlhamAldı pic.twitter.com/plL9A7nfV5

— İLKHA Video (@ilkhavideo) 18 Haziran 2026