ABD yönetiminin, aralarında ülkelerine dönmeleri hâlinde işkence veya zulüm riskiyle karşı karşıya kalabilecek kişilerin de bulunduğu 500’den fazla göçmeni, daha önce hiç gitmedikleri Afrika ülkelerine sınır dışı ettiği bildirildi. İnsan hakları kuruluşları, Washington’ın göçmenleri uzak ülkelere göndererek kendi sorumluluğunu yoksul ülkelere yüklediğini ve bu uygulamayı diğer göçmenleri korkutmak için kullandığını belirtiyor.

ABD yönetiminin göç politikası, Afrika ülkeleri üzerinden yürütülen üçüncü ülkeye sınır dışı uygulamalarıyla yeni bir tartışmanın odağına yerleşti. İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün (Human Rights Watch) raporuna göre, Donald Trump yönetimi 500’den fazla kişiyi Afrika’daki ülkelere gönderdi. Bu kişilerden bazılarının gönderildikleri ülkelerle hiçbir bağı bulunmazken, bir kısmı bu ülkelerin adını dahi daha önce duymamıştı.

Washington’ın uygulaması, göçmenlerin yalnızca sınır dışı edilmesiyle sınırlı kalmıyor. İnsanların kelepçelenerek uzun saatler süren uçuşlarla belirsiz bir yere götürülmesi, ardından hukuki ve insani güvencelerin yetersiz olduğu ülkelerde bırakılması, ABD’nin göç sorununu daha yoksul ülkelere devretmesi olarak değerlendiriliyor.

Örgütün 125 sayfalık raporu, Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Ekvator Ginesi, Esvatini ve Güney Sudan’a gönderilen 24 kişiyle Şubat-Temmuz 2026 döneminde yapılan görüşmelere dayanıyor.

Göçmenler kelepçelerle bilinmezliğe gönderiliyor

Raporda yer alan tanıklıklardan biri, ülkesinde hapis ve işkence gördükten sonra ABD’ye sığınan 35 yaşındaki Etiyopyalı bir erkeğe ait. ABD’deki iltica başvurusu, ülkeye düzensiz yollardan girdiği gerekçesiyle reddedilse de bir yargıç, yeniden işkence görme ihtimali nedeniyle Etiyopya’ya gönderilmesini engelledi.

Buna rağmen ABD makamları, bu kişiyi üçüncü bir ülkeye gönderme kararı aldı. Kendi isteğiyle Çad’a gitmeyi kabul ettiğini gösteren belgeyi imzalamayı reddettiğini anlatan göçmen, belgenin bir göçmenlik görevlisi tarafından kendisi adına imzalandığını söyledi. Sonunda Kamerun’a gönderilen kişi, ellerinin, ayaklarının ve karnının zincirlerle bağlandığını, tuvalete gitmesi gerektiğinde dahi kelepçelerinin çıkarılmadığını anlattı.

Kamerun’da kendisini ziyaret eden Uluslararası Göç Örgütü temsilcilerinin ülkesine dönmek isteyip istemediğini tekrar tekrar sorduğunu belirten göçmen, Etiyopya’ya dönmesi hâlinde öldürülmekten korktuğunu dile getirdi.

Afrika ülkeleri ABD’nin göç politikasının yükünü taşıyor

Uygulamanın en dikkat çekici yönlerinden biri, ABD’nin kendi göç sorununu, ekonomik ve kurumsal imkânları daha sınırlı Afrika ülkeleriyle yapılan anlaşmalar üzerinden yönetmeye çalışması. İnsan hakları örgütüne göre Washington, göçmenleri daha önce yaşamadıkları ülkelere göndererek hem kendi sorumluluğunu başka devletlere aktarıyor hem de diğer göçmenler üzerinde korku oluşturmayı amaçlıyor.

Raporda, bazı kişilerin 18 saat veya daha uzun süre kelepçeli tutulduğu, gönderilecekleri yer hakkında önceden yeterli bilgi alamadıkları ve sınır dışı kararına itiraz etmek için gerçek bir fırsata sahip olmadıkları belirtiliyor. Gönderildikleri ülkelerde bazı göçmenlerin keyfî biçimde alıkonulduğu, bazılarının ise ciddi hastalıkları için gerekli ilaç ve tedaviye ulaşamadığı aktarılıyor.

Örgüt ayrıca, bazı Afrika ülkelerinin göçmenleri zulüm veya işkence riski bulunan ülkelerine geri gönderdiğini belirtiyor. Bu durum, kişilerin işkence veya kötü muamele tehlikesi bulunan yerlere gönderilmemesini öngören geri göndermeme ilkesinin ihlali endişesini doğuruyor.

Sömürgeci yaklaşım tartışması

ABD’nin bu uygulaması, Afrika ülkelerinin yalnızca göçmen kabul eden birer ara durak olarak görülmesi ve zengin bir devletin kendi iç sorunlarının maliyetini daha yoksul ülkelere yüklemesi yönüyle eleştiriliyor. Washington’ın ekonomik ve siyasi gücünü kullanarak bu ülkelerle anlaşmalar yapması, eşit ortaklık yerine bağımlılık ilişkilerine dayalı bir yaklaşımın sürdüğü yönündeki tartışmaları da gündeme taşıyor.

İnsan Hakları İzleme Örgütü yetkilisi Michael Garcia Bochenek, göçmenlerin daha önce ayak basmadıkları ülkelere gönderilmesini, insani acıların göçü caydırmak amacıyla kullanıldığı bir politika olarak değerlendirdi. Raporda, adı açıklanmayan bir ABD yetkilisinin de uzak ülkelere gönderilme tehdidinin göçmenleri korkutmayı amaçladığını söylediği aktarıldı.

Örgüt, ABD’ye sığınmacıların ve mültecilerin adil iltica prosedürleri ile yeterli koruma sağlayamayacak ülkelere gönderilmesini durdurma çağrısı yaptı. Afrika hükümetlerinden ise bu koşullarda göçmen kabul edilmesine imkân veren anlaşmaları askıya almaları istendi.

ABD Yüksek Mahkemesi’nin aralık ayında, göçmenlerin üçüncü ülkelere gönderilmesi politikasının anayasaya uygunluğu ve işkence riski bulunan yerlere geri göndermeyi yasaklayan düzenlemelerle ilişkisi hakkındaki itirazları ele alması bekleniyor. (İLKHA)