ABD Enerji Bakanlığı, yarı iletken üretiminden enerji teknolojilerine, uzay araştırmalarından tıbbi görüntüleme sistemlerine kadar birçok alanda kullanılan helyumu, küresel tedarik zincirinde yaşanabilecek aksama riskleri nedeniyle kritik materyal ilan etti.

Bakanlıktan yapılan açıklamada, helyumun özellikle yarı iletken üretimi ve enerji teknolojileri açısından vazgeçilmez bir kaynak olduğu, küresel tedarikin kesintiye uğrama ihtimalinin ise söz konusu kararın alınmasında etkili olduğu belirtildi.

Kararla birlikte helyum üreticilerinin daha fazla federal finansmandan yararlanmasının önü açılırken, hükümetin bu materyalin üretimini ve tedarikini daha yakından takip etmesi bekleniyor.

ABD Enerji Bakanı Chris Wright, Trump yönetiminin kritik materyallerde yabancı kaynaklara bağımlılığı azaltmayı, yerli üretimi güçlendirmeyi, Amerikan istihdamını desteklemeyi ve ülkenin ekonomik ve ulusal güvenliği açısından önemli kaynakların tedarikini güvence altına almayı hedeflediğini belirtti.

Wright, ABD'de üretimin yeniden güçlendirilmesinin, ülkenin ihtiyaç duyduğu materyallerin de yurt içinde üretilmesini gerektirdiğini ifade etti.

Küresel tedarik riskleri arttı

Helyumun başlıca üreticileri arasında ABD'nin yanı sıra Katar ve Rusya bulunuyor. Ancak Orta Doğu'daki çatışmalar ve ihracat kısıtlamaları, küresel helyum arzına yönelik riskleri artırıyor.

Haberde yer alan bilgilere göre, İran İslam Cumhuriyeti'nin siyonist işgal rejimi ve ABD ile savaşı kapsamında Hürmüz Boğazı'nın kapanması ve Katar'ın altyapısına yönelik İran misillemeleri, bu ülkeden yapılan helyum ihracatını ciddi ölçüde sınırlandırdı. Rusya ise iç piyasadaki arzı korumak amacıyla nisanda helyum ihracatına geçici kısıtlamalar getirdi.

Bu gelişmeler, yarı iletkenler başta olmak üzere yüksek teknoloji sektörlerinde kullanılan helyumun tedarik güvenliğini yeniden gündeme taşıdı.

ABD, dünya üretiminin yüzde 43'ünü karşılıyor

ABD, 2025'te yaklaşık 81 milyon metreküp helyum üreterek dünya üretiminin yüzde 43'ünü karşıladı. Bu miktarın 38 milyon metreküpü ihraç edildi. Ülkenin yıllık helyum üretimi 2021'den bu yana yaklaşık 80 milyon metreküp seviyesinde seyrediyor.

Wyoming, Kansas, Teksas, Oklahoma, Colorado ve Utah eyaletlerinde önemli helyum rezervleri bulunuyor. Ancak ABD Enerji Bakanlığına göre, mevcut helyum çıkarma tesisleri kapasite sınırlarına ulaşmış durumda. Yeni tesislerin izin süreçleri ve inşası yıllar alabildiğinden, ülkenin üretim kapasitesinin artırılması zaman alıyor.

Helyum, doğal gaz işleme sürecinde yan ürün olarak elde ediliyor. Bununla birlikte, doğal gazdan helyum çıkarılması çevresel etkiler bakımından da tartışılıyor.

Yarı iletkenlerden kuantum bilgisayarlara kadar geniş kullanım alanı

ABD Enerji Bakanlığı Kritik Mineraller ve Enerji İnovasyonu Ofisinden Sorumlu Bakan Yardımcısı Audrey Robertson, helyumun yanıcı olmaması ve gazlar arasında en düşük kaynama noktasına sahip olması gibi özelliklerinin onu birçok endüstriyel uygulama açısından vazgeçilmez kıldığını belirtti.

Robertson, yarı iletkenlerin yanı sıra kuantum teknolojileri, yüksek performanslı süper bilgisayarlar ve süperiletken mıknatıslar için de yeterli helyum arzının sağlanması gerektiğini vurguladı.

Yarı İletken Endüstrisi Birliği Başkan Yardımcısı David Isaacs da helyumun çip üretiminde soğutma, fotolitografi ve sızıntı tespiti gibi süreçlerde önemli rol oynadığını kaydetti.

ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu, helyumu 2018'de kritik mineraller listesine dahil etmiş, ancak sonraki listelerde ülkenin yerli arzının güvenli olduğu değerlendirmesiyle bu maddeye yer vermemişti.

ABD'de daha önce stratejik ulusal helyum rezervi de bulunuyordu. Kongrenin 2013'te özelleştirme kararı almasının ardından, federal helyum sisteminin satışı 2024'te endüstriyel gaz şirketi Messer'e tamamlandı.

Helyum sektöründeki bazı şirketler ise artan küresel tedarik risklerine karşı Kuzey Amerika'daki üretimin ve yeni rezerv arama faaliyetlerinin desteklenmesi çağrısında bulunuyor.

Avanti Helium Üst Yöneticisi Chris Bakker, helyumun kritik materyal ilan edilmesini memnuniyetle karşıladıklarını belirterek, ABD'nin kendi ihtiyacını karşılayabilecek potansiyele sahip olduğunu, ancak bunun için yeni rezervlerin araştırılmasına yatırım yapılması gerektiğini ifade etti. (İLKHA)