Zambiya'da cumhurbaşkanlığı seçiminin ardından oy sayımı, bazı sandık görevlilerine yönelik saldırılar ve oy pusulalarının çalındığı yönündeki açıklamaların ardından cuma günü geçici olarak durduruldu.

Sayım, saatler sonra güvenlik önlemlerinin artırılmasıyla yeniden başlatıldı.

Zambiya Seçim Komisyonu, bazı sandık görevlilerinin hedef alındığını ve işaretlenmiş oy pusulalarının sandıklardan çalındığını açıkladı. Komisyon, olaylardan kimin sorumlu olduğuna ilişkin bilgi vermedi.

Başkent Lusaka'da sayımın durdurulmasının ardından çevik kuvvet ekipleri ve zırhlı araçlarla desteklenen askerler, aralarında ana oy sayım merkezinin de bulunduğu bazı noktalara konuşlandırıldı. Kentte geniş çaplı bir olay yaşandığına ilişkin ise ilk aşamada herhangi bir bilgi paylaşılmadı.

Seçim Komisyonu Başkanı Mwangala Zaloumis, güvenlik durumunun değerlendirilmesinin ardından seçim sürecine yönelik tehdidin kontrol altına alındığını belirterek oy sayımının yeniden başlayacağını duyurdu. Zaloumis, şiddet olaylarının Lusaka'daki az sayıda sandık merkezini etkilediğini söyledi.

Muhalefetin önde gelen adayı Brian Mundubile ise seçim sürecinin güvenilirliğini sorguladı. Mundubile, ittifakına ülkenin farklı bölgelerinden son derece endişe verici bilgiler ulaştığını belirtti. Muhalif lider daha sonra sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada ordu tarafından sorgulandığını öne sürdü.

Mundubile ayrıca bazı bölgelerde askerlerin oy sayım merkezlerinin kontrolünü ele geçirdiği ve bazı yerlerde oy pusulalarının bulunduğu sandıkların götürüldüğü yönünde bilgiler aldığını iddia etti. Ancak bu iddialarına ilişkin kanıt sunmadı.

Zambiya Devlet Başkanı Hakainde Hichilema ise seçmenlere barışçıl, sabırlı ve vatansever olmaları ve resmi sonuçları beklemeleri çağrısında bulundu.

Yaklaşık 22 milyon nüfuslu Zambiya'daki seçimler, ülkenin 1991'de çok partili demokrasiye dönmesinden bu yana büyük ölçüde barışçıl geçmesi nedeniyle yaşanan son gelişmelerle dikkat çekiyor. Seçim sürecinde oy sayımının güvenlik gerekçesiyle durdurulması ve başkentte askerlerin zırhlı araçlarla konuşlandırılması, ülkedeki siyasi tansiyonun yükseldiğine işaret ediyor.

Perşembe günü yapılan seçim, Hichilema'nın 2021'de iktidara gelmesinin ardından uyguladığı ekonomik toparlanma politikaları açısından da önemli bir sınav olarak değerlendiriliyor. Bakır zengini ülke 2020'de ağır bir borç krizine sürüklenmiş, Hichilema döneminde ülkenin borç yapılandırması gerçekleştirilmiş, enflasyonun düşürülmesi ve para biriminin istikrara kavuşturulması yönünde adımlar atılmıştı.

Ancak hükümetin ekonomik başarı söylemi, yüksek yaşam maliyetleri, yaygın yoksulluk ve elektrik kesintileri nedeniyle toplumun önemli bir bölümünde karşılık bulmadı. Muhalefet ve bağımsız insan hakları kuruluşları da Hichilema hükümetini muhalif sesler üzerindeki baskıyı artırmakla eleştirdi.

Hichilema'nın karşısındaki en güçlü aday olarak gösterilen 55 yaşındaki Brian Mundubile, bu yıl muhalefet ittifakının liderliğini üstlendi. 64 yaşındaki Hichilema ise 14 adayın yarıştığı cumhurbaşkanlığı seçiminde ikinci beş yıllık dönem için mücadele ediyor.

Yaklaşık 8 milyon seçmenin kayıtlı olduğu seçimde 13 bin 500'den fazla sandık kuruldu. Cumhurbaşkanlığı seçiminin yanı sıra parlamento üyeleri ve yerel yönetim temsilcileri de belirlendi. Seçim Komisyonu nihai sonuçların pazartesi gününe kadar açıklanmasının beklendiğini bildirdi.

Mundubile, oy sayımının askıya alınmasının sonuçlara müdahale veya sonuçların manipüle edilmesi için fırsat  oluşturabileceği uyarısında bulunarak oyların şeffaf biçimde yeniden kontrol edilmesi çağrısı yaptı.

Zambiya 1964'te İngiltere'den bağımsızlığını kazandı ve 1973-1991 yılları arasında tek parti yönetimi altında kaldı. Ülke, çok partili sisteme dönüşünden bu yana iktidar değişimlerinin büyük ölçüde barışçıl gerçekleşmesiyle bölgedeki siyasi istikrar örneklerinden biri olarak gösteriliyordu.

Hichilema'nın siyasi geçmişinde de sert mücadeleler bulunuyor. Muhalefet lideri olduğu 2017'de, dönemin Devlet Başkanı Edgar Lungu'nun konvoyuna yol vermediği gerekçesiyle vatana ihanet suçlamasıyla tutuklanan Hichilema yaklaşık dört ay cezaevinde kaldı. Uluslararası tepkilerin ardından serbest bırakılan Hichilema, 2021 seçimlerinde Lungu'yu mağlup ederek iktidara geldi.

Lungu hükümetinde görev yapan Mundubile ise Lungu'nun geçen yıl hayatını kaybetmesinin ardından Hichilema'ya karşı yarışan muhalefet ittifakının liderliğine yükseldi. (İLKHA)