Türkiye'de araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) harcamaları, 2025 yılında bir önceki yıla göre 328 milyar 607 milyon lira artarak 980 milyar 428 milyon liraya yükseldi. Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı ise yüzde 1,55 olarak kaydedildi.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan 2025 yılı Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması sonuçlarına göre, gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması önceki yıla kıyasla önemli ölçüde arttı.

2025 yılında 63 trilyon 240 milyar 523 milyon lira olarak gerçekleşen GSYH içinde Ar-Ge harcamalarının payı, 2024 yılındaki yüzde 1,46 seviyesinden yüzde 1,55'e çıktı.

Ar-Ge harcamalarının yüzde 65'i şirketlerden geldi

Ar-Ge harcamalarının sektörel dağılımında mali ve mali olmayan şirketler yüzde 65 ile ilk sırada yer aldı. Yükseköğretim kurumlarının payı yüzde 30,3 olurken genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı yüzde 4,7 olarak hesaplandı.

Harcamaların türlerine göre dağılımında ise personel giderleri yüzde 58,8 ile en büyük kalemi oluşturdu.

Ar-Ge faaliyetlerinin finansmanında da şirketler ilk sırada yer aldı. Toplam harcamaların yüzde 52,5'i mali ve mali olmayan şirketler tarafından karşılandı. Genel devletin finansman payı yüzde 31,1, yükseköğretimin payı yüzde 14,1, yurt dışı kaynakların payı yüzde 2,3 oldu. Diğer yurt içi kaynakların katkısı ise yaklaşık yüzde 0,01 seviyesinde kaldı.

Ar-Ge personeli sayısı 318 bine yaklaştı

2025 yılında tam zaman eşdeğeri (TZE) üzerinden toplam 317 bin 982 kişi Ar-Ge personeli olarak görev yaptı. Bu personelin yüzde 67,9'u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29'u yükseköğretimde, yüzde 3'ü ise genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda çalıştı.

Kadın Ar-Ge personelinin sayısı 108 bin 453'e ulaşırken toplam personel içindeki oranı yüzde 34,1 oldu. Kadın çalışanların sektörel dağılımında en yüksek oran yüzde 48,1 ile yükseköğretimde görüldü. Bu oran genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, mali ve mali olmayan şirketlerde ise yüzde 28,2 olarak gerçekleşti.

Ar-Ge çalışanlarının yüzde 31'i doktora mezunu

Ar-Ge personelinin eğitim düzeylerine bakıldığında yüzde 40,6'sının lisans, yüzde 31'inin doktora veya eşdeğeri, yüzde 19,4'ünün yüksek lisans mezunu olduğu belirlendi. Meslek yüksekokulu mezunlarının oranı yüzde 4,9, lise ve altı eğitim düzeyine sahip olanların oranı ise yüzde 4,1 oldu.

Tam zaman eşdeğeri esas alındığında personelin yüzde 49,6'sını lisans, yüzde 21,4'ünü doktora veya eşdeğeri, yüzde 18,5'ini yüksek lisans mezunları oluşturdu.

Ar-Ge yatırımlarında İstanbul ve Ankara öne çıktı

İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması 2. Düzey sonuçlarına göre, 2025 yılında en fazla Ar-Ge harcaması yüzde 31,8'lik payla İstanbul'da gerçekleşti. Ankara yüzde 30 ile ikinci sırada yer alırken Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova'yı kapsayan TR42 bölgesi yüzde 9,5'lik payla üçüncü oldu.

Ar-Ge personelinin bölgesel dağılımında da İstanbul yüzde 32,2 ile ilk sırada yer aldı. Ankara yüzde 19,8, TR42 bölgesi ise yüzde 8,4 pay aldı.

Şirketlerin Ar-Ge harcamalarının yarısından fazlası merkezlerde yapıldı

Mali ve mali olmayan şirketlerin 2025 yılında gerçekleştirdiği 637 milyar 252 milyon liralık Ar-Ge harcamasının yüzde 54,9'u Ar-Ge merkezlerinde yapıldı. Bu merkezlerde gerçekleştirilen harcamaların yüzde 89,5'i ise 250 ve üzeri çalışanı bulunan girişimlere ait oldu.

İmalat sanayisindeki Ar-Ge harcamalarında yüksek teknoloji alanında faaliyet gösteren girişimler öne çıktı. İmalat sanayisinde yapılan 322 milyar 656 milyon liralık Ar-Ge harcamasının yüzde 47,7'si yüksek teknoloji faaliyetlerindeki girişimler tarafından gerçekleştirildi.

Orta yüksek teknoloji faaliyetlerinin payı yüzde 40,7, orta düşük teknolojinin payı yüzde 7,2, düşük teknolojinin payı ise yüzde 4,4 oldu.

İmalat sanayisinde Ar-Ge çalışması yürüten girişimlerde en fazla araştırmacı, 32 bin 399 kişiyle orta yüksek teknoloji faaliyetlerinde istihdam edildi. Yüksek teknoloji alanında çalışan araştırmacı sayısı ise 23 bin 298 olarak kaydedildi. Tam zaman eşdeğeri üzerinden yapılan hesaplamada da 29 bin 697 araştırmacıyla orta yüksek teknoloji grubu ilk sırada yer aldı.

Dolaylı Ar-Ge teşviklerinin payı yüzde 26,5'e yükseldi

Mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları içindeki dolaylı Ar-Ge teşviklerinin payı da son 10 yılda artış gösterdi. 2015 yılında yüzde 14,8 olan bu oran, 2025 yılında yüzde 26,5'e çıktı.

Şirketlerin Ar-Ge harcamaları ise aynı dönemde 11,2 milyar liradan 637,3 milyar liraya yükseldi. (İLKHA)