ABD merkezli savunma teknolojisi şirketi Shield AI'ın geliştirdiği V-BAT tipi askeri insansız hava aracıyla ilgili güvenlik tartışmaları, bir Rumen deniz subayının eğitim sırasında ağır yaralanmasının ardından yeniden gündeme geldi.

Romanya Savunma Bakanlığı'nın Reuters'a yaptığı açıklamaya göre, 12 Mayıs'ta Teksas açıklarında düzenlenen bir eğitim faaliyeti sırasında bir Rumen deniz kuvvetleri personelinin eli V-BAT'ın pervanesine sıkıştı. Kazada subayın iki parmağı koptu, üçüncü parmağı ise kırıldı.

Olay, şirketin geçen yıl benzer bir kazanın ardından V-BAT platformunda güvenlik iyileştirmeleri yaptığını açıklamasından yaklaşık bir yıl sonra meydana geldi. Daha önce ABD Donanması'ndan bir görevli de aynı model drone ile yapılan test sırasında ciddi şekilde yaralanmıştı.

Reuters'ın 21 eski çalışan, sektör yöneticileri ve yatırımcıyla yaptığı görüşmeler ile şirket içi belgeler, dava dosyaları ve bir ihbarcı şikayetini incelemesi sonucunda, Shield AI'ın V-BAT programında uzun süredir teknik sorunlar ve güvenlik endişeleri yaşandığı ortaya çıktı.

İncelemeye göre, son 18 ayda şirket filosundaki yaklaşık 200 geliştirilmiş V-BAT'tan 50'den fazlası test veya eğitim uçuşları sırasında düştü. Ayrıca bazı çalışanların güvenlik kaygılarını dile getirdikten sonra işten çıkarıldığı veya şirketten ayrıldığı öne sürüldü.

Reuters'ın incelediği bir ihbarcı başvurusunda, şirketin bazı teknik eksiklikleri askeri müşterilerden gizlediği ve drone performansına ilişkin verileri olduğundan daha olumlu göstermek için raporlarda değişiklik yaptığı iddia edildi.

Shield AI ise suçlamaları reddetti. Şirket Reuters'a yaptığı açıklamada V-BAT'ın günümüzde hizmette bulunan en fazla operasyonel tecrübeye sahip dikey kalkış ve iniş yapabilen insansız hava araçlarından biri olduğunu belirterek, 2019'dan bu yana toplam 18 bin uçuş saati gerçekleştirdiğini kaydetti.

Şirket, Romanyalı subayın yaralandığı olayın bir ürün kusurundan değil, belirlenmiş güvenlik prosedürlerinin ihlal edilmesinden kaynaklandığını savundu ancak ihlalin ayrıntılarını paylaşmadı.

Romanya Savunma Bakanlığı olayla ilgili soruşturmanın sürdüğünü, sorumluluğa ilişkin değerlendirme yapmak için henüz erken olduğunu bildirdi.

Yaralanan subayın 12 ve 16 Mayıs'ta New Orleans'taki University Medical Center'da ameliyat edildiği, daha sonra sağlık durumunun kötüleşmesi üzerine Maryland'deki Walter Reed Ulusal Askeri Tıp Merkezi'ne sevk edildiği belirtildi.

Geçen yıl Shield AI ile yaklaşık 30 milyon dolarlık V-BAT anlaşması imzalayan Romanya Deniz Kuvvetleri, söz konusu sözleşmenin yürürlükte olduğunu açıkladı.

Mart ayında gerçekleştirilen yatırım turunda değeri 12,7 milyar dolar olarak belirlenen Shield AI, Pentagon'un insansız sistemler ve yapay zekâ destekli askeri yazılımlar alanındaki en önemli teknoloji girişimlerinden biri olarak görülüyor.

Bununla birlikte Reuters'ın ulaştığı bilgi ve belgelere göre şirket içinde güvenlik kültürü ve teknik performansa ilişkin tartışmalar devam ediyor. İhbarcı Jacob Miller, şirketin "önce yap, sonra düzelt" anlayışını askeri sistemlere uyguladığını öne sürerek, güvenlik endişelerini dile getirmesinin ardından işten çıkarıldığını iddia etti.

Shield AI, devam eden dava süreçleri nedeniyle söz konusu iddialar hakkında ayrıntılı yorum yapmadı ancak suçlamaların dayanaksız olduğunu ve kendisini mahkemede güçlü şekilde savunacağını bildirdi.

Şirket şu sıralar yaklaşık 30 milyon dolar maliyetle geliştirilmesi planlanan yeni nesil X-BAT platformu üzerinde çalışıyor. Pentagon'un Savunma İnovasyon Birimi'nin de proje kapsamında şirkete bir sözleşme verdiği belirtildi.

Reuters'ın gördüğü şirket sunumlarına göre Shield AI, 2029 yılına kadar dört X-BAT prototipi geliştirmek amacıyla Pentagon'dan 500 milyon dolar destek talep etti. Yeni platformun, mevcut V-BAT'ta kullanılan uçuş kontrol sistemlerinin bir kısmını temel alması planlanıyor. (İLKHA)