Irak'ın ham petrol ihracatı ağustos ayında günlük 2 milyon varile ulaşarak İran ile savaşın başlaması ve Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinin kısıtlanmasının ardından en yüksek seviyeye çıktı. Bağdat, petrol gelirlerine olan yüksek bağımlılığı nedeniyle ihracat güzergahlarını çeşitlendirmeye çalışırken, Türkiye üzerinden Ceyhan'a uzanan hat ile Suriye üzerinden Akdeniz'e ulaşacak alternatif güzergahları öne çıkarıyor.

Irak Petrol Bakanı Basim Muhammed Hudayr, ülkesinin ağustos ayının başından bu yana günlük ortalama 2 milyon varil ham petrol ihraç ettiğini açıkladı.

Hudayr, Basra'da düzenlediği basın toplantısında, ağustos ayındaki günlük ihracat ortalamasının savaşın başlamasından bu yana ulaşılan en yüksek seviye olduğunu söyledi. Irak'ın temmuz ayındaki toplam petrol ihracatı ise yaklaşık 49 milyon varil olarak gerçekleşti.

Bakanın açıklaması, Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinin aksaması nedeniyle Irak'ın petrol üretimi ve ihracatında ciddi sıkıntı yaşadığı bir dönemin ardından geldi.

Petrol gelirleri bütçenin temel dayanağı

Irak ekonomisi petrol gelirlerine büyük ölçüde bağımlı durumda. Ülkenin bütçe gelirlerinin yüzde 85'inden fazlasının petrol ihracatından sağlandığı belirtiliyor. Bu nedenle ihracatın sürdürülebilmesi, Bağdat açısından yalnızca enerji piyasaları değil, kamu maaşları, emekli ödemeleri ve ithalatın finansmanı açısından da kritik önem taşıyor.

Irak, savaş öncesinde günlük yaklaşık 4 milyon varil petrol üretiyor ve ayda yaklaşık 105 milyon varil ihraç ediyordu. İhracatın önemli bölümü ülkenin güneyindeki Basra limanlarından Hürmüz Boğazı üzerinden dünya piyasalarına ulaştırılıyordu.

Hürmüz'deki deniz trafiğinin ciddi biçimde aksaması üzerine Irak'ın birçok sahasında üretim geçici olarak azaltılmış, depolama kapasitesinin dolması nedeniyle ihracatın sürdürülmesi zorlaşmıştı.

Bağdat ihracat güzergahlarını çeşitlendirmek istiyor

Irak yönetimi, yaşanan krizin ardından petrol ihracatında tek bir güzergaha bağımlılığı azaltmak amacıyla alternatif hatlara ağırlık veriyor.

Petrol Bakanı Hudayr, hükümetin stratejisinin Hürmüz Boğazı, Türkiye'deki Ceyhan Limanı ve Suriye üzerinden Akdeniz'e ulaşacak güzergahlar dahil olmak üzere ihracat kanallarını çeşitlendirmek olduğunu belirtti.

Bu kapsamda Basra'dan Fişhabur'a uzanacak yeni bir boru hattı projesi planlanıyor. Ayrıca Hadise'den Suriye'nin Banyas Limanı'na uzanacak hattın da Irak petrolünün Akdeniz'e taşınmasında alternatif güzergâh oluşturması hedefleniyor.

Bakanlık, üretim ve ihracat altyapısının geliştirilmesine yönelik başka projelerin de sürdürüldüğünü bildirdi.

Türkiye ile petrol anlaşması uzatıldı

Irak'ın alternatif ihracat planlarında Türkiye önemli bir konumda bulunuyor.

Bağdat ile Ankara arasında ağustos başında Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı'nın işletilmesine ilişkin bir yıllık yeni anlaşma imzalandı. Anlaşma, Irak petrolünün Ceyhan üzerinden uluslararası piyasalara taşınmasının sürdürülmesini öngörüyor.

Irak yönetimi, özellikle Irak Kürdistan Yönetimi'ndeki petrol sahalarından gerçekleştirilen ihracatın sürdürülebilir hale getirilmesini ve ilerleyen dönemde güneydeki bazı petrol sahalarından çıkan ham petrolün de aynı güzergaha yönlendirilmesini planlıyor.

Hedeflenen kapasitenin günlük 700 bin varilin üzerine çıkarılması öngörülüyor.

Hürmüz için İran'la görüşmeler sürüyor

Bağdat, alternatif güzergahlar geliştirmesine rağmen Hürmüz Boğazı'nı tamamen devre dışı bırakmayı planlamıyor.

Irak Petrol Bakanı, İran tarafıyla Hürmüz üzerinden petrol tankerlerinin geçişini kolaylaştırmak amacıyla görüşmeler yürütüldüğünü açıkladı. Ayrıca Irak'ın petrol ihracatını güvence altına almak için ABD ve İran ile müzakereler yaptığı bildirildi.

Bu durum Bağdat'ın enerji politikasındaki temel ikilemi ortaya koyuyor: Irak bir yandan Hürmüz üzerinden ihracatı yeniden güvence altına almak isterken, diğer yandan gelecekte benzer krizlerin petrol gelirlerini felce uğratmasını önlemek için alternatif güzergahlar oluşturmaya çalışıyor.

2 milyon varillik ihracat 3 milyar dolarlık gelir sağlayabilir

Irak Petrol Pazarlama Şirketi (SOMO) Genel Müdürü Ali Nizar eş-Şatri, Irak'ın ham petrolünü varil başına yaklaşık 60 dolardan sattığını belirtti.

Eş-Şatri, ihracatın ağustos boyunca günlük 2 milyon varil seviyesinde devam etmesi halinde yalnızca Hürmüz üzerinden gerçekleştirilecek petrol satışlarından yaklaşık 3 milyar dolarlık gelir elde edilebileceğini söyledi.

Bağdat'ın hedefi yalnızca ihracat hacmini artırmak değil, petrolün farklı güzergahlardan dünya piyasalarına ulaştırılmasını sağlayarak savaş ve bölgesel krizlerin ülke ekonomisi üzerindeki etkisini azaltmak.

Irak petrolü için yeni dönem

Irak'ın ağustosta günlük 2 milyon varillik ihracat seviyesine ulaşması, Hürmüz Boğazı'ndaki krizin ardından ihracat kapasitesinin yeniden toparlandığına işaret ediyor. Ancak bu rakam hâlâ savaş öncesindeki yaklaşık 4 milyon varillik günlük üretim seviyesinin oldukça altında.

Küresel petrol piyasasında da Hürmüz'deki belirsizlik sürüyor. Uluslararası Enerji Ajansı, bölgedeki çatışmalar ve boğazdaki tanker trafiğinin aksaması nedeniyle 2026 küresel petrol arzı tahminini aşağı çekti ve yıl genelinde arzın günlük 4,3 milyon varil azalabileceğini bildirdi.

Bu nedenle Bağdat açısından ağustos ayındaki 2 milyon varillik ihracat sadece bir toparlanma göstergesi değil aynı zamanda petrol gelirlerini koruyabilmek için ihracat güzergahlarını çeşitlendirme politikasının zorunluluk haline geldiğini gösteren önemli bir gelişme olarak öne çıkıyor. (İLKHA)