Küba, son aylarda giderek ağırlaşan elektrik krizinin etkisi altında. Ülkenin ulusal elektrik şebekesi ağustos ayının ilk günlerinde yeniden çökerken, yaklaşık 10 milyon nüfuslu ada ülkesinde elektrik kesintileri günlük hayatın kalıcı bir parçası haline geldi.

Küba'nın Ulusal Elektrik Sistemi (SEN), 2 Ağustos gecesi yeniden tamamen devre dışı kaldı. Elektriğin yeniden verilmesi için çalışmalar sürerken şebekenin 3 Ağustos'ta bir kez daha çökmesi, sistemin ne kadar kırılgan hale geldiğini gözler önüne serdi. Reuters, son çöküşün 2026'da yaşanan altıncı ülke çapındaki elektrik kesintisi olduğunu bildirdi.

Küba'da sorun yalnızca ulusal şebekenin tamamen çökmesiyle sınırlı değil. Kesintilerin, sistemin yeniden devreye alınmasının ardından da devam etmesi bekleniyor. Küba'nın resmi elektrik kurumu Unión Eléctrica'nın verileri, üretim kapasitesi ile talep arasındaki uçurumun son haftalarda binlerce megavata ulaştığını gösteriyor.

Talebin büyük bölümü karşılanamıyor

7 Ağustos'ta yayımlanan verilere göre, ülkenin akşam saatlerindeki maksimum elektrik talebinin yaklaşık 3 bin 250 megavat olması beklenirken kullanılabilir üretim kapasitesi yalnızca 940 megavat seviyesinde kaldı. Buna göre yaklaşık 2 bin 340 megavatlık bir açığın oluşması ve talebin yaklaşık yüzde 72'sinin karşılanamaması bekleniyordu.

Bu tablo, krizin geçici bir arıza olmaktan çıktığını ortaya koyuyor. Temmuz ayında da elektrik hizmeti günün tamamında kesintilerden etkilenmiş, 18 Temmuz'da kaydedilen en yüksek kesinti 2 bin 126 MW olurken, aynı gün için 2 bin 240 MW seviyesinde kesinti öngörülmüştü. Akşam saatlerindeki talep 3 bin 200 MW civarındayken kullanılabilir kapasite yalnızca 990 MW olarak hesaplanmıştı.

Benzer bir tablo haziran ayında da görülüyordu. Küba'nın resmi verilerine göre 5 Haziran'da 3 bin 50 MW'lık talebe karşılık yalnızca bin 90 MW kullanılabilir kapasite bulunuyordu. Üretim açığı bin 960 MW olarak hesaplanırken, bin 990 MW'lık kesinti öngörülmüştü.

Eskiyen santraller ve yakıt sıkıntısı

Elektrik krizinin temelinde birkaç sorun aynı anda bulunuyor. Küba'nın termik santrallerinin önemli bölümü onlarca yıllık ve ciddi bakım ihtiyacıyla karşı karşıya. Reuters'a göre ülkenin elektrik üretim filosunun önemli bir kısmı onlarca yıllık ekipmanlardan oluşuyor ve yetersiz bakım ile yakıt sıkıntısı sistemi sürekli baskı altında tutuyor.

Küba'nın resmi elektrik verileri de yakıt sorununun boyutunu ortaya koyuyor. Temmuz ayındaki bir raporda, 106 dağıtık üretim tesisinin yakıt bulunamadığı için devre dışı olduğu belirtilmişti. Aynı dönemde çok sayıda termik santral ünitesi de arıza veya bakım nedeniyle kullanılamıyordu.

Küba yönetimi, yakıt ve yedek parça teminindeki sıkıntıların önemli bölümünü ABD'nin uyguladığı yaptırımlara ve enerji tedarikini zorlaştıran politikalara bağlıyor. Washington ise krizin sorumluluğunu Küba'nın devlet merkezli ekonomik ve enerji sistemine yüklüyor. Reuters'a göre tarafların karşılıklı suçlamaları sürerken, sahadaki temel gerçek değişmiyor. Ülkenin elektrik üretim sistemi ciddi bir kapasite açığıyla karşı karşıya.

Güneş enerjisi açığı kapatmaya yetmiyor

Küba son dönemde güneş enerjisine de daha fazla ağırlık vermeye başladı. Ülkedeki 54 yeni güneş enerjisi parkı temmuz ayında bir günde yaklaşık 4 bin 870 MWh elektrik üretirken, günün uygun saatlerinde anlık katkı 758 MW seviyesine ulaştı. Ancak güneş enerjisinin üretimi özellikle akşam saatlerindeki talep zirvesinde sınırlı kaldığından, termik santrallerdeki açığı tek başına kapatamıyor.

Küba'nın enerji yetkilileri, termik santrallerde sürdürülen bakım çalışmalarının yaz aylarında yaklaşık 400 MW ilave kapasite sağlayabileceğini açıklamıştı. Ancak yetkililer bunun mevcut kapasiteye doğrudan 400 MW eklenmesi anlamına gelmediğini, sistemin sürekli arıza ve bakım riski altında olduğunu da vurguladı.

Elektrik kesintileri hayatı felç ediyor

Elektrik krizinin ekonomik ve sosyal etkileri de giderek ağırlaşıyor. AP'nin son haberlerine göre uzun süreli kesintiler nedeniyle Havana'da bazı vatandaşlar geceleri serinlemek için Malecón sahilinde uyumaya başladı. Yaz sıcaklıklarının 34 dereceye ulaştığı kentte elektrik kesintileri; ulaşım, hastaneler, turizm, gıda muhafazası ve günlük yaşam üzerinde ciddi baskı oluşturuyor.

AP ayrıca bazı bölgelerde elektrik kesintilerinin günlük 20 saati aşabildiğini, ailelerin ise elektriğin kısa süreliğine geldiği anlarda temel işlerini yetiştirmeye çalıştığını aktarıyor. Jeneratörler, güneş panelleri ve şarj edilebilir cihazlar, kesintilerle başa çıkmak isteyen Kübalıların başvurduğu alternatifler arasında.

Böylece Küba'da elektrik artık yalnızca ekonomik bir altyapı sorunu olmaktan çıkmış durumda. Üretim kapasitesindeki düşüş, yakıt sıkıntısı, eskiyen santraller ve şebekenin art arda çökmesi, ülkenin temel kamu hizmetlerini doğrudan etkileyen kapsamlı bir krize dönüşüyor.

Ağustos ayının ilk haftasında yaşanan art arda ulusal şebeke çökmeleri ise Küba'nın enerji sisteminde sorunun geçici bir kesinti döneminden çok daha derin olduğunu gösteriyor. Ülke, bir yandan elektrik üretimini artırmaya çalışırken diğer yandan mevcut santrallerini çalıştıracak yakıtı ve uzun süredir ihtiyaç duyulan bakım yatırımlarını sağlamak zorunda. (İLKHA)