Libya'da elektrik kesintileri, yakıt sıkıntısı ve üretim maliyetlerindeki sert artış ekmek fiyatlarını yükseltirken, bazı fırınların üretimi yüzde 70'e varan oranlarda geriledi. Sektör temsilcileri, maliyet baskısının sürmesi halinde daha fazla fırının kapanabileceği uyarısında bulunuyor.

Libya'da halkın günlük temel ihtiyaçlarının başında gelen ekmek, artan üretim maliyetleri nedeniyle giderek daha pahalı ve ulaşılması daha zor bir ürüne dönüşüyor. Özellikle başkent Trablus'ta bazı fırınların kapanması, faaliyetlerini sürdüren işletmelerin ise üretimi azaltması nedeniyle ekmek temininde de sıkıntılar yaşanıyor.

Son iki haftada bazı fırınlarda ekmek fiyatlarının iki katına çıktığı belirtilirken, daha önce 1 dinara 3 adet alınabilen ekmeğin tanesinin 0,5 dinara kadar yükseldiği aktarılıyor. Fiyat artışının yanı sıra bazı bölgelerde açık kalan fırınlarda ürünlerin kısa sürede tükenmesi, krizin yalnızca fiyatlarla sınırlı olmadığını gösteriyor.

Elektrik, un ve yakıt maliyeti üretimi vuruyor

Fırın sahipleri, maliyet artışının başlıca nedenleri arasında elektrik kesintileri ve dizel yakıt sıkıntısını gösteriyor. Sürekli elektrik kesintileri nedeniyle jeneratör kullanmak zorunda kalan fırınlar, sübvansiyonlu yakıta erişimin azalması üzerine ihtiyaçlarını piyasadan daha yüksek fiyatlarla karşılıyor.

Fırın sektöründeki maliyet baskısı yalnızca elektrik ve yakıttan kaynaklanmıyor. Sektör temsilcilerinin verdiği bilgilere göre yıl başından bu yana un, maya, yağ, şeker, tereyağı ve ambalaj gibi temel üretim girdilerinin fiyatlarında önemli artışlar yaşandı.

100 kilogramlık bir çuval unun fiyatının ocak ayında yaklaşık 190 dinar seviyesinden 310-315 dinara yükseldiği belirtiliyor. Maya 165 dinardan 245 dinara, yağ 90 dinardan 137 dinara, şeker 155 dinardan 210 dinara, tereyağı ise 125 dinardan 180 dinara çıktı. En sert artışlardan biri ambalaj malzemelerinde yaşandı ve fiyatların yaklaşık yüzde 94 yükseldiği kaydedildi.

İşçilik maliyetlerinin de yüzde 25 ila 100 arasında arttığı, ekipman ve yedek parça fiyatlarının ise yüzde 16 ila 70 oranında yükseldiği aktarılıyor. Bu tablo, fırınların mevcut ekmek fiyatlarıyla faaliyetlerini sürdürmesini daha da zorlaştırıyor.

Bazı fırınlar zararına çalışıyor

Yakıt sıkıntısı, işletmelerin maliyetlerini daha da artırıyor. Bazı fırınların belediyeler aracılığıyla sübvansiyonlu olarak aldığı dizelin miktarının azalması üzerine yakıtı karaborsadan temin etmek zorunda kaldığı bildiriliyor. Piyasadaki dizel fiyatının litre başına 7 ila 10 dinara kadar çıktığı belirtilirken, bu durum üretim maliyetlerine doğrudan yansıyor.

Bazı fırınların günlük yüzlerce dinar zarar ettiği, işletme sahiplerinin ise artan maliyetlere rağmen çalışanlarının gelir kaynaklarını korumak amacıyla üretime devam etmeye çalıştığı ifade ediliyor. Bir işletmecinin maliyet baskısı nedeniyle fırınlarından birini kapattığı, diğerini ise günlük yaklaşık 800 dinar zarar etmesine rağmen açık tutmaya çalıştığı aktarılıyor.

Sektör temsilcileri, mevcut şartların devam etmesi halinde fırınların bir bölümünün üretimi daha da azaltmak, ekmek gramajını düşürmek veya tamamen faaliyetlerini durdurmak zorunda kalabileceği uyarısında bulunuyor.

Krizin faturası vatandaşa çıkıyor

Ekonomik baskının en önemli sonuçlarından biri ise doğrudan hanelere yansıyor. Elektrik kesintileri, yakıt sıkıntısı ve girdi fiyatlarındaki artış nedeniyle fırınların maliyetleri yükselirken, bunun ekmek fiyatlarına ve ürün miktarına yansıdığı belirtiliyor.

Sektör temsilcileri, sorunun yalnızca fırın sahipleri ile tüketiciler arasındaki bir fiyat anlaşmazlığı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguluyor. Fırıncıların artan maliyetler karşısında ya zararına üretim yapmak ya da fiyatları yükseltip üretimi azaltmak arasında kaldığı, bunun da sonunda tüketicinin ekmek teminini zorlaştırdığı belirtiliyor.

Sektör yetkilileri, krizin büyümemesi için un ve temel üretim girdilerinin desteklenmesi, fırınlara düzenli elektrik ve yakıt sağlanması, girdi fiyatlarının denetlenmesi ve mevcut ekmek fiyatlarının yeniden değerlendirilmesi çağrısında bulunuyor.

Libya'da ekmekte yaşanan sıkıntı, ülkenin elektrik ve yakıt sorunlarının yanı sıra hayat pahalılığı ve üretim maliyetlerindeki genel artışın günlük yaşama yansımasının da önemli bir göstergesi olarak öne çıkıyor. (İLKHA)