حدود ۷۰۰ هزار دانش‌آموز در نوار غزه، با وجود ویرانی‌های گسترده ناشی از جنگ، سال تحصیلی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ را آغاز کرده‌اند. با این حال، بازگشت دانش‌آموزان به مدارس به معنای بازگشت به ساختمان‌های سالم و امن نیست؛ بلکه آموزش آنان بر چادرها، فضاهای موقت یادگیری و آموزش از راه دور متکی است. از سوی دیگر، وقفه نزدیک به سه‌ساله در آموزش، یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های پیش روی کودکان به شمار می‌رود.

آغاز سال تحصیلی جدید در غزه به معنای بازگشت میلیون‌ها کودک به مدرسه به معنای معمول آن نیست. در پی ویرانی گسترده زیرساخت‌های آموزشی در جریان جنگ، صدها هزار دانش‌آموز مجبورند تحصیل خود را در مراکز موقت، چادرها یا به‌صورت از راه دور ادامه دهند.

بر اساس گزارش ۱۱ سپتامبر دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد، برای سال تحصیلی جدید در غزه آماده‌سازی ۳۵۹ فضای موقت یادگیری در دست انجام بوده است.

یونیسف نیز اعلام کرده است که حدود ۷۰۰ هزار کودک نزدیک به سه سال تحصیلی از آموزش رسمی حضوری محروم بوده‌اند، حدود ۹۸ درصد ساختمان‌های مدارس آسیب دیده‌اند و حدود ۴۲۰ هزار کودک هیچ دسترسی به آموزش حضوری نداشته‌اند.

بازگشت به آموزش، اما نه بازگشت به ساختمان مدرسه

وزارت آموزش و پرورش غزه در نظر دارد در سال تحصیلی جدید حدود ۳۵۰ هزار دانش‌آموز را وارد نظام آموزشی کند. سال گذشته حدود ۲۷۰ هزار دانش‌آموز تحت پوشش آموزش قرار گرفته بودند.

برنامه این وزارتخانه شامل استفاده از مدارس قابل بهره‌برداری، مراکز آموزشی موقت، نقاط یادگیری در چادرها و در مناطقی که امکانات لازم وجود دارد، ابزارهای آموزش دیجیتال است.

بر اساس اظهارات احمد عایش النجّار، یکی از مسئولان وزارت آموزش و پرورش، هدف آن است که تعداد مراکز آموزشی از حدود ۲۷۰ مرکز در سال گذشته به ۳۲۰ مرکز در سال جاری افزایش یابد.

با این حال، این ارقام به معنای بازگشت نظام آموزشی غزه به وضعیت پیش از جنگ نیست. برعکس، برای فراهم کردن امکان دسترسی دوباره دانش‌آموزان به آموزش، مفهوم مدرسه نیز با استفاده از فضاهای موقت از نو تعریف می‌شود.

بخش بزرگی از مدارس قابل استفاده نیستند

آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌های آموزشی در جریان جنگ نشان می‌دهد که چرا این بازگشت نمی‌تواند به شکل سنتیِ بازگشایی مدارس انجام شود.

بر اساس ارزیابی سازمان «سیو دِ چلدرن» که در ماه سپتامبر منتشر شد، ۹۷.۵ درصد از ساختمان‌های مدارس در غزه آسیب دیده‌اند.

یونیسف نیز در ارزیابی ماه آوریل خود اعلام کرده بود که حدود ۹۸ درصد ساختمان‌های مدارس آسیب دیده‌اند و بیش از ۹۳ درصد آنها برای استفاده مجدد به تعمیرات اساسی یا بازسازی کامل نیاز دارند.

دفتر مرکزی آمار فلسطین نیز در داده‌های خود در اوایل سال ۲۰۲۶ اعلام کرده بود که ۱۷۹ مدرسه دولتی در غزه تخریب شده و ۱۰۰ مدرسه وابسته به آنروا (UNRWA) نیز تحت تأثیر حملات قرار گرفته‌اند. بر اساس همین داده‌ها، حدود ۷۰۰ هزار دانش‌آموز در سال تحصیلی ۲۰۲۵-۲۰۲۶ از حق آموزش محروم مانده بودند.

این وضعیت نشان می‌دهد که بحران آموزش در غزه تنها با «بازگشایی مدارس» حل نخواهد شد. پیش از آن، ایجاد ساختمان‌های امن، پاکسازی آوار، برطرف کردن خطرات ناشی از مواد منفجره، تأمین معلمان و فراهم کردن تجهیزات و مواد آموزشی ضروری است.  (ILKHA)