Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (IAEA) 70. Genel Konferansı Viyana'da açıldı ve jeopolitik gerilimlerin arttığı bir ortamda çok taraflı işbirliğinin güçlendirilmesi ve küresel nükleer silahların yayılmasını önleme rejiminin korunması çağrıları yapıldı.

Birleşmiş Milletler Viyana Ofisi Genel Direktörü Monica Juma aracılığıyla iletilen mesajda, BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, bu konferansın küresel ölçekte derin bir çalkantı ve belirsizlik döneminde gerçekleştiğini söyledi.

Nükleer tesislere yönelik saldırılar artarken nükleer silahların yayılmasına yol açan etkenlerin hızlandığını ancak buna karşı alınan önlemler azaldığını vurgulayan Guterres, "Dünya, dikkatli yönetim ve izleme gerektiren nükleer enerji üretiminde bir devrimin eşiğinde. Dünya, her zamankinden daha çok IAEA'nın profesyonelliğine, tarafsızlığına ve teknik mükemmelliğine ihtiyaç duyuyor." dedi.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Genel Direktörü Rafael Grossi konferansta, Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması'nın (NPT) küresel nükleer silahların yayılmasını önleme rejiminin temel taşı olmaya devam ettiğini söyledi.

Grossi, "Gerginliğin ve güvensizliğin arttığı bu dönemde, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nı destekleyerek ve hedeflerine ulaşmak için çalışarak bu yasal çerçeveyi güçlendirmeliyiz. Daha fazla nükleer silaha ve nükleer silahlarla donanmış daha fazla ülkeye sahip bir dünya daha güvenli bir dünya değildir." ifadelerini kullandı.

Ajansın, İran'ın nükleer programı üzerindeki denetimine ilişkin durumunun 2026'da kötüleştiğini söyleyen Grossi, şöyle devam etti.

"Şubat ayının sonunda o ülkeye yönelik saldırılar yeniden başladı. Müfettişlerimizi geri çekmek zorunda kaldık ve Haziran ayındaki Buşehr nükleer santralinin denetimi dışında, altı aydan fazla bir süredir İran'da herhangi bir saha doğrulama faaliyeti yürütmedik.

Ajansın, Haziran 2025 saldırılarından etkilenen nükleer tesislerdeki daha önce açıklanan düşük zenginleştirilmiş uranyum (LEU) ve yüzde 60'a kadar U-235 ile zenginleştirilmiş yüksek zenginleştirilmiş uranyum (HEU) stoklarına ilişkin bilgi sürekliliğini kaybetmesinin üzerinden bir yıldan fazla zaman geçti.

Ajansın bu nükleer madde hakkında bilgi eksikliği ve bunu doğrulamak için gerekli tesislere erişiminin olmaması, ciddi bir yayılma endişesi kaynağıdır ve en acil şekilde ele alınması gerekmektedir.

İran'ın nükleer programıyla ilgili sorunlara çözüm bulmayı amaçlayan diplomasi ve müzakerelere geri dönülmesi şarttır ve Ajans bu tür çabaları desteklemeye hazırdır. İran'ın nükleer programıyla ilgili durum, küresel nükleer silahların yayılmasını önleme rejimi açısından önemli sonuçlar doğurmaktadır."

18 Eylül'e kadar sürecek olan IAEA Genel Konferansı'nın 70. Olağan Oturumu, IAEA üye devletlerinden yaklaşık 4000 üst düzey yetkili ve temsilcinin yanı sıra uluslararası kuruluşlar ve sivil toplum örgütlerinin delegasyonlarını bir araya getirdi.

IAEA'nın 1957'de kurulmasından bu yana her yıl düzenlenen Genel Konferans, enerji üretiminden kanser tedavisine, gıda güvenliğinden su yönetimine, nükleer güvenlik ve emniyete ve koruma önlemlerine kadar nükleer teknolojinin barışçıl kullanımına ilişkin çok çeşitli konuları ele alıyor. (İLKHA)