Trump yönetiminin Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (UCM) yönelik giderek sertleşen müdahalesi, uluslararası adalet mekanizmasının geleceğine ilişkin endişeleri artırıyor.

Washington'ın mahkemenin çalışanlarına yaptırım uygulaması, üye ülkelere UCM'den çekilmeleri yönünde baskı yapması ve mahkemeyi etkisizleştirme hedefini açıkça ortaya koyması, ABD'nin uluslararası hukuk karşısındaki tutumuna yönelik eleştirileri güçlendiriyor.

Son olarak Venezuela ve Çad'ın UCM'den ayrılacağını açıklamasıyla, son bir yılda Roma Statüsü'nden çekilme kararı alan ülkelerin sayısı 5'e yükseldi. Burkina Faso, Mali ve Nijer'in ardından gelen bu kararlar, UCM'nin özellikle ABD yönetiminin yoğun baskısı altında ciddi bir sınamayla karşı karşıya olduğunu gösteriyor.

ABD Dışişleri Bakanlığı, mahkemeden ayrılan ülkelerin sayısının artmasından memnuniyet duyduğunu açıkça belirtirken, Dışişleri Bakanı Marco Rubio temmuz ayında Washington'ın UCM'ye karşı kapsamlı bir kampanya başlatacağını açıkladı. Rubio, mahkemenin 125 üyesini kurumdan çekilmeye ikna etmeyi, UCM ile çalışan kuruluşlara yaptırım uygulamayı ve mahkeme personelinin ABD'ye seyahatini engellemeyi hedeflediklerini duyurdu.

Trump yönetimi, UCM'nin işgalci siyonist rejimli sözde üst düzey yetkililer hakkında Gazze'deki soykırım ve katliamları nedeniyle çıkardığı yakalama kararlarının yanı sıra Afganistan'daki ABD personeline yönelik soruşturmalarına tepki olarak şimdiye kadar çok sayıda mahkeme çalışanını yaptırım listesine aldı.

Washington'ın tutumu, ABD'nin uluslararası hukuku kendi çıkarları söz konusu olduğunda sınırlandırmaya çalıştığı yönündeki eleştirileri de beraberinde getiriyor. UCM, devletlerin kendi ülkelerinde savaş suçları, insanlığa karşı suçlar, soykırım ve saldırı suçu gibi en ağır suçları soruşturmak istememesi veya soruşturamaması halinde devreye girmek üzere kurulmuş uluslararası bir yargı mekanizması olarak faaliyet gösteriyor.

Çad'ın mahkemeden ayrılma kararında doğrudan ABD baskısına işaret etmesi ise Washington'ın UCM karşıtı politikasının yalnızca diplomatik söylem düzeyinde kalmadığını ortaya koydu. Çad Dışişleri Bakanı Abdoulaye Sabre Fadoul, ABD'li bir yetkilinin kendileriyle yaptığı görüşmede UCM'nin işleyişine ilişkin Washington'ın kaygılarını ilettiğini ve Çad'dan üyeliğini yeniden değerlendirmesini istediğini açıkladı.

ABD yönetimi ayrıca güvenlik desteğinden yararlanan ülkeleri UCM'yi reddetmeye çağırıyor. Bu yaklaşım, Washington'ın askeri ve siyasi nüfuzunu uluslararası yargı mekanizması üzerinde baskı aracına dönüştürdüğü eleştirilerine neden oluyor.

Ancak UCM'ye yönelik baskının tek kaynağı ABD değil. Mali, Burkina Faso ve Nijer'deki askeri yönetimler de mahkemeyi "seçici adalet" uygulamakla suçlayarak üyelikten ayrılma kararı aldı. Buna karşılık uluslararası hukuk uzmanları, bu ülkelerdeki otoriter yönetimlerin kendi dönemlerinde işlenen ihlaller nedeniyle hesap vermekten kaçınmak için UCM'yi hedef aldığı değerlendirmesinde bulunuyor.

UCM'nin Afrika'daki soruşturmalarının geçmişte yoğunlaşması mahkemeye yönelik eleştirilerin önemli bir bölümünü oluştururken, mahkemenin yürüttüğü soruşturmaların bazıları ilgili ülkelerin kendi talepleriyle başlatılmıştı.

UCM'den ayrılmanın soruşturmaları otomatik olarak sona erdirmemesi de mahkemenin geçmiş dönemdeki suçlara ilişkin yetkisinin önemini ortaya koyuyor. Filipinler'in 2019'da UCM'den ayrılmasına rağmen eski Devlet Başkanı Rodrigo Duterte hakkında yürütülen soruşturmanın devam etmesi bunun örneklerinden biri. Duterte halen Hollanda'da UCM'nin tutukluluğunda bulunuyor ve insanlığa karşı suçlamalarla yargılanmayı bekliyor.

Venezuela'nın ayrılma kararına rağmen ülkedeki güvenlik güçlerinin geçmişte olası suçlarına ilişkin UCM soruşturmasının sürmesi de mahkemenin geri çekilmelerin ardından dahi hesap verebilirlik mekanizması olarak işlevini koruduğunu gösteriyor.

Öte yandan Ukrayna'nın 2025'te UCM'ye katılması, uluslararası alanda mahkemeye desteğin tamamen ortadan kalkmadığına işaret ediyor. Ukrayna yönetimi, en ağır suçların cezasız kalmaması gerektiğini savunarak UCM üyeliğini hesap verebilirliğin güçlendirilmesi açısından önemli bir adım olarak değerlendiriyor.

Uzmanlara göre ABD'nin yürüttüğü kampanya, yalnızca UCM'nin geleceğini değil, devletlerin uluslararası hukuk karşısında eşit şekilde hesap verebilir olup olmayacağına ilişkin daha temel bir soruyu da gündeme getiriyor. Washington'ın mahkemeyi hedef alan yaptırım ve siyasi baskı politikası, uluslararası adaletin güçlü devletlerin çıkarları karşısında ne ölçüde bağımsız kalabileceği tartışmasını yeniden alevlendiriyor. (İLKHA)