Sıfır Atık Vakfı tarafından Gelecek İçin Sıfır Atık – Ortak Akıl Platformu kapsamında düzenlenen Türkiye Plastik Atık Çalıştayı, iki gün boyunca kamu kurumlarını, yerel yönetimleri, üniversiteleri, özel sektörü, sivil toplum kuruluşlarını ve alanında uzman isimleri plastik kirliliğiyle mücadele için aynı zeminde buluşturdu.

Çalıştayda ortaya konulan görüş ve çözüm önerileriyle, 2053 Türkiye Plastik Vizyonu’na katkı sunacak politika ve uygulama alanları değerlendirildi.

İTÜ Rektörü Prof. Dr. Hasan Mandal, çalıştayın kapanışında 15 tematik masadan gelen sonuç çıktılarını kamuoyu ile paylaştı.

"Sürdürülebilir Plastik ve Hammadde Üretimi" başlıklı masada; Türkiye'nin birincil hammadde dışa bağımlılığını azaltmak için ikincil hammadde kullanımının artırılması, kaynağında ayrı toplama ve ileri geri dönüşüm teknolojilerinin yaygınlaştırılması ve GEKAP kaynaklarının bu yatırımları destekleyecek şekilde yönlendirilmesi gerektiği ortaya kondu.

"Eko-Tasarım, Sürdürülebilir Ürün ve Ambalaj Geliştirme" başlıklı ikinci masada; eko-tasarım için ürün grubu bazında açık kriterler ve uyum takvimi oluşturulması, çevresel beyanları doğrulayacak veri altyapısının kurulması ve tasarım kararlarının toplama ve geri dönüşüm altyapısıyla birlikte ele alınması gerektiği belirlendi.

"Kaynak Verimliliği, Temiz Üretim ve Endüstriyel Simbiyoz" başlıklı masada; birincil hammadde ve dışa bağımlılığın azaltılması, güvenilir ikincil ve biyobazlı hammadde arzının geliştirilmesi, yüksek katma değerli mühendislik plastiklerinde yerli kapasitenin artırılması ve plastik madde akışlarının izlenebilir hale getirilmesi öncelikli dönüşüm alanları olarak belirlendi.

"Plastik Sanayisinde Yeşil Dönüşüm, İhracat ve Rekabet Gücü" isimli masada; "AB mevzuatına uyum sürecinde sektörün rekabet gücünün korunması için izlenebilirlik, test ve sertifikasyon altyapısının güçlendirilmesi; teknoloji, finansman ve nitelikli insan kaynağının birlikte desteklenmesi gerektiği ortaya kondu.

"Tek Kullanımlık Plastikler, Sürdürülebilir Tüketim ve Yeniden Kullanım Sistemleri" masasında; tek kullanımlık plastiklere yönelik dönüşümün kademeli bir takvim ve uygun finansmanla yürütülmesi, kaynağında ayrı toplama ve denetimin güçlendirilmesi ve geri dönüştürülmüş malzemenin özellikle gıda ile temas eden ürünlerde kullanımına ilişkin mevzuatın netleştirilmesi gerektiği belirlendi.

"Plastik Atıkların Toplanması, Ayrıştırılması ve Geri Dönüşümü" adlı masada; plastik geri dönüşümünün temelinin kaynağında ayrı toplama olduğu; bunun sürdürülebilir finansman, kayıt dışılığın azaltılması, lisanslı işletmelerin güçlendirilmesi, etkin denetim ve vatandaş farkındalığıyla birlikte ele alınması gerektiği sonucuna varıldı.

"Turizm, Eğitim, Sağlık ve Toplu Yaşam Alanlarında Plastik Yönetimi" isimli masada; ayrı toplanan plastiklerin sonraki aşamalarda yeniden karıştırılmasını önleyecek sistemlerin kurulması, belediyelerde görev ve kapasite sorunlarının giderilmesi ve özellikle turizmde yeniden dolum ile yeniden kullanım uygulamalarının yaygınlaştırılması gerektiği belirlendi.

"Denizlerde, İç Sularda ve Doğal Ekosistemlerde Plastik Kirliliği" masasında; plastiklerin denizlere ve doğal ekosistemlere ulaşmasını önlemede kaynağında ayrıştırmanın güçlendirilmesi, sürekli eğitim ve etkin denetim mekanizmalarının kurulması ve uzun vadede altyapı ile üretim-tüketim sistemlerinin dönüştürülmesi gerektiği ortaya kondu.

"Tarımda Plastik Kullanımı, Mikroplastikler ve Gıda Güvenliği" başlıklı masada; tarımsal ve gıda kaynaklı plastiklerin ayrı toplanıp izlenmesi, analiz ve dijital takip altyapısının güçlendirilmesi, kaçak atık girişlerinin önlenmesi ve tarımsal atıkların ÇKS ile ilişkilendirilecek bir sistem üzerinden yönetilmesi gerektiği belirlendi.

"Mikro ve Nanoplastikler: İnsan Sağlığı, Maruziyet ve Risk Değerlendirmesi" isimli masada; mikro ve nanoplastiklere ilişkin ortak ölçüm ve analiz yöntemlerinin, laboratuvar kapasitesinin ve risk değerlendirme altyapısının geliştirilmesi, maruziyetin azaltılması ve güvenli alternatiflerin geliştirilmesine yönelik Ar-Ge çalışmalarının desteklenmesi gerektiği ortaya kondu.

"Eğitim, İletişim ve Toplumsal Davranış Dönüşümü" masasında; sürdürülebilirlik eğitiminin kurumlar arası eşgüdümle güçlendirilmesi, plastik konusunda doğru ve hedef kitleye uygun iletişim araçlarının geliştirilmesi ve güvenilir bilgiyi sağlayacak ortak bir veri kaynağının oluşturulması gerektiği belirlendi.

"Mevzuat, Denetim ve Kurumsal Yönetişim" adlı masada; mevzuat ve uygulamaya ilişkin bilgilendirmenin ortak bir takvimle yürütülmesi, kaynağında ayrı toplamanın genişletilmiş üretici sorumluluğu kapsamında güçlendirilmesi ve sistemin etkinliği için kayıt dışılığın azaltılması gerektiği sonucuna varıldı.

"Yeşil Finansman, Yatırım ve Teşvik Mekanizmaları" isimli masada; plastik sektörünün dönüşümü için doğrulanmış veri temelli ve sektörün teknik özelliklerini dikkate alan finansman mekanizmalarının geliştirilmesi, teşviklerin tek bir yol haritası altında eşgüdümlenmesi ve 2027–2031 dönemini kapsayan çok paydaşlı bir dönüşüm mekanizmasının kurulması gerektiği belirlendi.

"Plastik Atık Verileri, İzleme ve Dijital Dönüşüm" isimli masada; plastik atık verilerinin ortak standartlarda toplanması ve kurumlar arasında entegre edilmesi, beyanların saha verileriyle doğrulanması ve atığın kaynağından nihai işleme kadar dijital teknolojiler ve yapay zekâ destekli sistemlerle izlenmesi gerektiği ortaya kondu.

"2053 Türkiye Plastik Vizyonu ve Uluslararası İş Birliği: 2053 Türkiye Plastik Vizyonu'nun Ulusal Plastik Stratejisi ve Eylem Planı ile somutlaştırılması" isimli son tematik masada; 2027–2031 döneminde sanayinin dönüşüm ve yatırım kapasitesinin güçlendirilmesi ve Türkiye'nin 2053'te Avrupa, Balkanlar, Orta Doğu ve Orta Asya'ya teknoloji, bilgi ve deneyim aktaran bölgesel bir döngüsel plastik hub ülkesi konumuna gelmesi gerektiği belirlendi.

Plastik Döngüsü Sonuç Raporu Önümüzdeki Günlerde Kamuoyu İle Paylaşılacak Türkiye Plastik Atık Çalıştayı’nın ardından Plastik Döngüsü Sonuç Raporu’nun ise önümüzdeki günlerde kamuoyuyla paylaşılması planlanıyor.

ortaya konulan önerilerin ayrıca ilgili kurumların görev ve sorumluluk alanlarına göre sınıflandırılarak Bakanlık Bazlı Politika ve Değerlendirme Raporları'na dönüştürülmesi hedefleniyor.

Ortaya çıkan çıktılarla; plastik kirliliğiyle mücadelede öncelikli sorunların ve ihtiyaçların belirlenmesi, uygulanabilir politika ve çözüm seçeneklerinin geliştirilmesi, kurumlar arası iş birliğinin güçlendirilmesi ve ulusal mevzuat ile strateji belgelerine katkı sunulması amaçlanıyor.

Çalıştayda ortaya konulan ortak aklın, 2053 Türkiye Plastik Vizyonu doğrultusunda geliştirilecek politika ve uygulamalara katkı sunması, plastik kirliliğiyle mücadelede çok paydaşlı iş birliğini güçlendirmesi ve COP31 sürecinde Türkiye’nin çevre ve iklim gündemine somut katkılar sağlaması hedefleniyor. (İLKHA)