روابط میان آذربایجان و رژیم اشغالگر صهیونیستی به عنوان یکی از غیرعادی‌ترین، عمیق‌ترین و استراتژیک‌ترین مشارکت‌ها میان یک کشور اسلامی و صهیونیست‌ها در جهان نگریسته می‌شود. این پیوند میان دو طرف بر پایه منافع متقابل و به طور نسبی "نگرانی‌های امنیت منطقه‌ای" بنا شده است.

در خط باکو-تل‌آویو چه می‌گذرد؟ رژیم اشغالگر چگونه از طریق منافع استراتژیک، آذربایجان را در بن‌بست قرار می‌دهد؟ صهیونیست‌ها در ازای تسلیحاتی که ارائه می‌دهند، چه چیزهایی دریافت می‌کنند؟ نزدیکی میان باکو و تل‌آویو در ابعاد دیپلماسی، دفاعی و تجاری چگونه شکل می‌گیرد؟

روابط دیپلماتیک در سال ۱۹۹۲ آغاز شد، سفارتخانه در سال ۲۰۲۳ افتتاح گردید

رژیم اشغالگر صهیونیستی در دسامبر ۱۹۹۱ یکی از نخستین کشورهایی بود که استقلال آذربایجان را به رسمیت شناخت. روابط دیپلماتیک نیز در آوریل ۱۹۹۲ آغاز شد. اگرچه رژیم اشغالگر در سال ۱۹۹۳ سفارت خود را در باکو افتتاح کرد، اما آذربایجان به دلیل حساسیت‌های منطقه‌ای، به‌ویژه واکنش‌های ایران و جهان اسلام، سال‌ها از افتتاح سفارت در تل‌آویو خودداری کرده بود. با این حال، در سال ۲۰۲۳ یک نقطه عطف تاریخی رقم خورد. روابط دو طرف در تاریخ ۲۹ مارس ۲۰۲۳ با افتتاح رسمی سفارت آذربایجان در تل‌آویو وارد دوران نهادی جدیدی شد.

روابط با ترکیه و دیپلماسی پنهان

به نظر می‌رسید که آذربایجان در روابط خود با رژیم اشغالگر، اتحاد خود با ترکیه را در اولویت قرار داده است. بارها این موضوع مطرح شده است که باکو در تنش‌های گاه‌وبیگاه میان ترکیه و رژیم اشغالگر، با به کارگیری کانال‌های "دیپلماسی پنهان"، نقش میانجی را ایفا کرده است.

یهودیان کوهستان در آذربایجان

از سوی دیگر، آذربایجان میزبان یکی از ریشه‌دارترین اقلیت‌های یهودی در جهان، یعنی حدود ۷ هزار تا ۳۰ هزار تن از "یهودیان کوهستان" است.

همکاری‌های دفاعی و اطلاعاتی در مرکز روابط

مهم‌ترین مسئله در روابط آذربایجان و اسرائیل، همکاری‌های رو به رشد در زمینه‌های "دفاعی" و "اطلاعاتی" بوده است.

بارها این موضوع مطرح شده است که رژیم اشغالگر در کنار ترکیه، نقشی کلیدی در مدرن‌سازی ارتش آذربایجان ایفا کرده است. الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان، با پذیرش آشکار همکاری‌های نظامی، اعلام کرده بود که دو طرف شرکای فعالی در صنایع دفاعی هستند.

نقش سلاح‌های "اسرائیلی" در جنگ قره‌باغ

در جریان دومین جنگ قره‌باغ در سال ۲۰۲۰ و عملیات‌های پس از آن، این موضوع مطرح شد که پهپادهای انتحاری هاروپ (Harop)، سیستم‌های پهپادی هرمس (Hermes)، موشک‌های هدایت‌شونده و فناوری‌های جنگ الکترونیک ساخت رژیم اشغالگر، نقشی حیاتی در ایجاد برتری نظامی آذربایجان ایفا کرده‌اند.

فاکتور ایران و نزدیکی باکو-تل‌آویو

البته یک "ادراک تهدید مشترک" نیز وجود دارد؛ ایران!.. کارشناسان منطقه بارها به این نکته اشاره می‌کنند که بزرگترین عاملی که آذربایجان و رژیم اشغالگر را در حوزه‌های نظامی و اطلاعاتی تا این حد به یکدیگر نزدیک کرده، ایران است. در این چارچوب، رژیم اشغالگر صهیونیستی یک شریک استراتژیک در مرزهای شمالی ایران به دست می‌آورد و آذربایجان نیز در مقابل ایران، از رادارهای پیشرفته، ماهواره‌ها و پشتیبانی اطلاعاتی بهره‌مند می‌شود.

نفت در برابر سلاح: تجارت انرژی

پس، این سلاح‌ها در ازای چه چیزی خریداری می‌شوند؟ البته که با تجارت و انرژی… یعنی، بهای سلاح، نفت بود.

بزرگ‌ترین ستون تجارت میان دو طرف، انرژی است. آذربایجان به تنهایی از طریق خط لوله باکو-تفلیس-جیهان (BTC)، بین ۴۰ تا ۶۰ درصد از نیاز سالانه رژیم اشغالگر به نفت و بنزین را تامین می‌کند. این وضعیت برای صهیونیست‌ها به معنای یک امنیت انرژی حیاتی است.

البته روابط تنها به بخش نظامی و نفت محدود نمی‌شود. با توافق‌نامه‌های جدیدی که در ژانویه ۲۰۲۶ در باکو امضا شد، دو کشور تصمیم گرفتند پیوندهای بخش خصوصی خود را تعمیق بخشند. به ویژه در زمینه‌های فناوری‌های کشاورزی، مدیریت هوشمند آب، امنیت سایبری، نوآوری و سلامت، پروژه‌های مشترک میلیارد دلاری آغاز شد.

اگرچه درگیری‌های شدید در خاورمیانه با محوریت غزه و لبنان و همچنین "تنش میان اسرائیل و ترکیه" فشارهای افکار عمومی را بر باکو ایجاد کرده است، اما دولت آذربایجان منافع ملی و محاسبات حاکمیتی را در سیاست خارجی خود در اولویت قرار می‌دهد. باکو تحت رهبری الهام علی‌اف تلاش می‌کند بدون عقب‌نشینی از شراکت استراتژیک انرژی و دفاعی خود با رژیم اشغالگر، یک دیپلماسی چندجانبه را پیش ببرد. (ILKHA)