"Qanûna li ser Xurtkirina Hevgirtina Neteweyî û Entegrasyona Civakî", ku ji teref Meclîsê ve hat qebûlkirin, çarçoveya qanûnî ya pêvajoya "Tirkîyeya Bê Teror" ava kir.

"Qanûna Derbarê Xurtkirina Hevgirtina Neteweyî û Entegrasyona Civakî" ku bingeha yasayî ya pêvajoya "Tirkîyeya Bê Teror" a Tirkîyeyê pêk tîne ku armanc dike "PKK û tehdîda terorê ji holê rake", ji teref Meclîsê ve hate qebûlkirin û bû qanûn.

Piştî nêzîkî 12 saetan nîqaşan di Civata Giştî de, pêşniyar bi 467 dengên erê, 87 dengên na û 7 dengên bêalî hate qebûlkirin. Bi vî awayî, mekanîzmaya yasayî ya ku di merhaleyên paşîn ên pêvajoyê de were sepandin hate destnîşankirin.

Lêbelê, pêvajo bi qebûlkirina qanûnê re bixweber dest pê nake. Ji bo ku rêzikname were sepandin, divê hinek şert û merc werin bicîhanîn.

Merhaleya ewil piştrastkirin e ku hemû çek bi temamî hatine radestkirin.

Mercê herî girîng ê vê pêvajoyê ew e ku PKK/KCK dev ji çalakiyên xwe yên çekdarî berde.

Ji bo ku ev yek pêk were, divê dezgehên ewlehiyê yên peywendîdar diyar bikin û piştrast bikin ku rêxistin êdî tune ye û hemû çekên xwe teslîm kiriye.

Piştî vê biryarê, weşandina biryara Lijneya Ewlekariya Neteweyî ya derbarê hilweşandina rêxistinê de di Rojnameya Fermî de ew ê rê bide ku pêvajo derbasî merhaleya din a qanûnî bibe.

Ev pêvajo ew ê ji aliyê du komîteyên cuda ve were şopandin

Bi sepandina qanûnê re, du mekanîzmayên cuda ew ê werin aktîfkirin: yek di nav dezgeha cîbicîkirinê de û ya din jî di nav Meclîsê de.

Yekem ji van ew ê komîteyek be ku di bin serokatiya Alîkarê Serokkomar Cevdet Yilmaz de were avakirin.

Di vê konseyê de ew ê Wezîrên Edaletê, Karên Hundir, Karên Derve û Parastina Neteweyî, her wiha Sekreterê Giştî yê Serokkomariyê, Sekreterê Giştî yê Konseya Ewlekariya Neteweyî û Serokê Rêxistina Îstîxbarata Neteweyî cih bigirin.

Ev komîte dê pêvajoya bêçekkirin û bidawîanîna çekan bişopîne, pêşketinên li ser erdê binirxîne, û çavdêriya pêkanîna wê bike.

Mekanîzmaya duyemîn ew ê Lijneya Çavdêrî û Têkiliyan be ku di nava Meclîsê de were damezrandin. Ev lijne, ku ew ê temsîlkarên partîyên sîyasî jî di nav de bin, wê beşdarî çavdêriya pêvajoyê li ser asta parlementoyê û hevrêzkirina di navbera partiyên siyasî de bibe.

Piştî biryara Lijneya Ewlehiya Neteweyî, heyameke şeş mehî dê dest pê bike

Dema ku Lijneya Ewlekariya Neteweyî biryara hilweşandina rêxistinê bide û biryar di Rojnameya Fermî de were weşandin, ji bo kesên ku dixwazin ji bendên di qanûnê de hatine destnîşankirin sûd werbigirin, heyamek şeş mehî ew ê dest pê bike.

Ev rêzikname sûcên têkildarî damezrandin an rêvebirina PKK/KCK, endametiya rêxistinê, alîkariya rêxistinê, propagandayê û hinek sûcên ku di çarçoveya çalakiyên rêxistinê de têne kirin digire nav xwe.

Di vê merhaleyê de, armanc ew e ku encamên yasayî ji bo kesên ku di pêvajoya piştî hilweşandina avahiya rêxistina çekdar de beşdar in, di çarçoveya diyarkirî de werin sepandin.

Kî dikare sûd werbigire û di bin çi mercan de?

Qanûn ji bo hinek sûcan cezayên taloqkirî peyda dike.

Ji bo sûcên ku cezayê wan ji 15 salan zêdetir e, cezayê 10 salan dikare were taloqkirin, lê ji bo sûcên ku cezayê wan ji 15 salan kêmtir e, cezayê 5 salan dikare were taloqkirin.

Di dema paşxistinê de, pêvajoyên yasayî yên ku bi qanûnê hatine destnîşankirin ew ê di derbarê lêpirsîn û dozên têkildar de werin şopandin. Kesên ku niha di girtîgehê de ne û şertên vê rêziknameyê bicîh tînin jî dikarin ji bo berdanê mafdar bin.

Lêbelê, heke di dema paşxistinê de "sûcekî terorîstî" yê din were kirin, biryara paşxistinê wê were betalkirin.

Kesên ku ji vê rêziknameyê sûd werbigirin, ew ê ji bo 2 heta 3 salan qedexeya çalakiyên sîyasî li wan bê birîn.

Tawanên giran têne derxistin

Qanûn hemû sûcan bi heman awayî nagire nav xwe.

Sûcên kuştina bi zanebûn ên ku di çarçoveya çalakiyên sûcên rêxistinkirî de hatine kirin, û her weha sûcên ku beriya 1ê Hezîrana 2005an hatine kirin, ku cezayê hepsa heta muebbetê yan jî hepsa heta muebbetê ya girankirî distînin, ji çarçoveya rêziknameyê hatin derxistin.

Ji ber vê yekê, Abdullah Ocalan ew ê nikaribe ji van bendan sûd werbigire.

Ji aliyekî din ve, qanûn her wiha bendek jî dihewîne ku dibêje karmendên giştî yên ku li gorî vê qanûnê dixebitin ji ber wezîfeyên ku di dema bicîhanîna wê de hatine kirin, ne di bin berpirsiyariya cezayî de ne.

Dibe ku di pêşerojê de qanûnên nû werin derxistin

Merhaleya rastîn a demdirêj a pêvajoyê ew ê piştî ku aliyê ewlehiyê temam bibe dest pê bike.

Eger pêvajoya bêçekkirin û bidawîkirinê wekî ku tê hêvîkirin bidome, tehdîda terorîstî ji holê were rakirin û pêkanîn li ser erdê were nîşandan, komîteyên ku pêvajoyê dişopînin ew ê xebatên xwe bidomînin û raporên çavdêriyê amade bikin.

Li gorî van raporan, tê texmînkirin ku di gelek qanûnan de, di serî de Qanûna Bicîhanîna Cezayan, Qanûna Têkoşîna li dijî Terorê, Qanûna Cezayê ya Tirkîyeyê û Qanûna Partiyên Sîyasî, guhertinên nû werin kirin.

Bi vî awayî, qanûna çarçoveyî ya ku ji hêla Meclîsê ve hatiye qebûlkirin ne tenê bingeha yasayî ya pêvajoya heyî ava dike; heke şert û merc pêk werin, ew dikare rê li ber Tirkîyeyê veke ku di warên têkoşîna li dijî terorê, qanûna cezayî, beşdariya sîyasî û entegrasyona civakî de bikeve serdema nû ya yasayî.

Nexşerêya pêvajoyê

1. Divê PKK/KCK dawî li çalakiyên xwe yên çekdarî bîne.

2. Piştrastkirina ji aliyê dezgehên ewlehiyê ve ku hemû çek hatine teslîmkirin.

3. Lijneya Ewlekariya Neteweyî derbarê hilweşandina rêxistinê de biryarekê dide.

4. Di Rojnameya Fermî de Weşandina biryara Lijneya Ewlekariya Neteweyî.

5. Komîte, ku ji hêla Alîkarê Serokkomar ve tê birêvebirin, pêvajoyê dişopîne.

6. Destpêkirina xebata Lijneya Çavdêrî û Têkiliyan a Meclîsê.

7. Cihbicîkirina heyama 6 mehan ji bo kesên ku ew ê ji qanûnê sûd werbigirin.

8. Amadekirina raporên çavdêriyê yên derbarê pêkanîna pêvajoyê de.

9. Ger tehdîda terorîstî bi tevahî ji holê were rakirin, wê rêziknameyên nû yên qanûnî werin nirxandin.

Ji ber vê yekê, bi temamkirina merhaleya yasayî ya li Parlamentoyê di pêvajoya "Tirkîyeya Bê Teror" de, astengiya krîtîk a din wê piştrastkirina radestkirina çekan li erdê û ragihandina fermî ya bidawîbûna avahiya rêxistinî be. (ÎLKHA)