نووسینگەی ناوەندی ئاماری فەلەستین لە ڕاپۆرتێکی گشتگیردا، هاوکات لەگەڵ کۆتایی ساڵی ٢٠٢٥ و لە سەروبەندی دەستپێکی ساڵی ٢٠٢٦، وێنەیەکی نیگەرانکەری لە دۆخی دانیشتووان، مرۆیی، ئابووری و کۆمەڵایەتیی فەلەستینییەکان خستووەتە ڕوو؛ وێنەیەک کە باس لە بوونی کارەساتێکی مرۆیی و دیمۆگرافی بە دەرەنجامگەلی قووڵ و درێژخایەن دەکات.

بەپێی ڕاپۆرتی ناوەندی ڕاگەیاندنی فەلەستین، بەگوێرەی ئەم ڕاپۆرتە، بەڵگە ئامارییەکان نیشاندەری داڕمانی ژێرخانی بەرفراوانن لە کۆمەڵگەی فەلەستینیدا کە سەقامگیریی دانیشتووان، ڕەوتی گەشەپێدان و تەنانەت مافە بنەڕەتییەکانی مرۆڤیشی بە توندی خستووەتە ژێر کاریگەرییەوە.

زیانی گیانیی بێ‌ وێنە لە ٧ی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٣ەوە

بەپێی داتاکانی وەزارەتی تەندروستیی فەلەستین، لە سەرەتای جەنگی کۆمەڵکوژیی رژێمی سەهیۆنی لە ٧ی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٣ەوە تا ئێستا، زیاتر لە ٧٢ هەزار فەلەستینی لە سەرانسەری فەلەستین شەهید بوون کە ٩٨ لە سەدیان پەیوەستە بە کەرتی غەززە؛ ئامارێک کە بە بەرزترین زیانی گیانیی تۆمارکراو لە مێژووی دەستدرێژییەکانی رژێمی داگیرکەر بۆ سەر فەلەستین دادەنرێت.

تا کۆتایی دیسەمبەری ٢٠٢٥، ژمارەی شەهیدانی غەززە گەیشتووەتە ٧٠ هەزار و ٩٤٢ کەس کە لە نێوانیاندا ١٨ هەزار و ٥٩٢ منداڵ و نزیکەی ١٢ هەزار و ٤٠٠ ژن دەبینرێن. هەروەها نزیکەی ١١ هەزار کەس هێشتا لە ڕیزبەندی بێسەروشوێنبوواندان و ژمارەی بریندارانیش بۆ ١٧١ هەزار و ١٩٥ کەس بەرز بووەتەوە. لە هەمان ماوەدا، نزیکەی ١٠٠ هەزار فەلەستینی ناچار بە بەجێهێشتنی تەواوەتی کەرتی غەززە بوون و نزیکەی دوو ملیۆن کەس لە کۆی ٢.٢ ملیۆن دانیشتووی ئەم ناوچەیە ئاوارە بوون؛ ئەوەش لە دۆخێکدایە کە تەنانەت ئاوارەییش ئاسایشی بۆ ئەوان بەدواوە نەبووە.

لە کەرتی ڕۆژئاواش پەرەسەندنی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان و توندوتیژیی شارۆچکەنشینەکان بووەتە هۆی شەهیدبوونی ١١٠٢ فەلەستینی و برینداربوونی ٩٠٣٤ کەس.

کەمبوونەوەی ١٠.٦ لەسەدی دانیشتووانی غەززە

ئەم زیانە بەرفراوانە و جێگۆڕکێیە زۆرەملێیانە، ڕاستەوخۆ پێکهاتەی دانیشتووانی فەلەستینی خستووەتە ژێر کاریگەرییەوە. مەزەندەکان نیشان دەدەن دانیشتووانی فەلەستین لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٥ نزیکەی ٥.٥٦ ملیۆن کەس بووە کە ٣.٤٣ ملیۆن کەسیان لە کەرتی ڕۆژئاوا نیشتەجێن.

لە بەرامبەردا، کەرتی غەززە ڕووبەڕووی کەمبوونەوەی کەموێنەی دانیشتووان بووەتەوە؛ بە شێوەیەک کە دانیشتووانی ئەم ناوچەیە لە ماوەی دوو ساڵدا نزیکەی ٢٥٤ هەزار کەس کەمیکردووە و گەیشتووەتە ٢.١٣ ملیۆن کەس. ئەم ژمارەیە بە واتای کەمبوونەوەی ١٠.٦ لەسەدی دانیشتووانی غەززە لە بەراورد لەگەڵ پێش جەنگ دێت و وەک خوێنبەربوونی توندی دیمۆگرافی وەسف کراوە.

١٥.٥ ملیۆن فەلەستینی لە سەرانسەری جیهان

ڕاپۆرتەکە نیشان دەدات تا کۆتایی ٢٠٢٥، ژمارەی فەلەستینییەکان لە جیهاندا گەیشتووەتە نزیکەی ١٥.٤٩ ملیۆن کەس. لەم ژمارەیە، ٥.٥٦ ملیۆن کەس لە خاکی فەلەستین دەژین و نزیکەی ١.٨٦ ملیۆن کەس دانیشتووی زەوییە داگیرکراوەکانی ساڵی ١٩٤٨ن. لە بەرامبەردا، ٨.٨٢ ملیۆن فەلەستینی لە دەرەوەی فەلەستین و بەزۆری ئاوارەن کە ٦.٨٢ ملیۆن کەسیان لە وڵاتانی عەرەبی نیشتەجێن.

کۆمەڵگەیەکی گەنج، بەڵام داڕماو

سەرەڕای ئەم دۆخە قەیراناوییە، کۆمەڵگەی فەلەستین هێشتا پێکهاتەیەکی گەنجی هەیە. منداڵانی ٠ بۆ ٤ ساڵ نزیکەی ١٣ لەسەدی دانیشتووان پێکدەهێنن و دانیشتووانی خوار ١٥ ساڵ نزیکەی ٣٦ لەسەدی کۆی دانیشتووانی فەلەستینن. هەروەها نزیکەی ٦٤ لەسەدی دانیشتووان تەمەنیان لە ٣٠ ساڵ کەمترە، لە کاتێکدا پشکی بەساڵاچووانی سەرووی ٦٥ ساڵ لە کۆی دانیشتووان لە ٤ لەسەد تێپەڕ ناکات؛ بابەتێک کە نیشاندەری گەنجبوونی کۆمەڵگە و لە هەمان کاتدا، گوشاری بەرزی ئابووری و کۆمەڵایەتییە لەسەری.

داڕمانی سیستەمی تەندروستی، پەروەردە و ئابووری

کەرتی تەندروستیی غەززە نزیکەی بە تەواوی داڕماوە؛ بە شێوەیەک کە ٩٤ لەسەدی ناوەندە پزیشکییەکان زیانیان بەرکەوتووە یان وێران بوون و تەنیا ١٩ نەخۆشخانە بە شێوەی سنووردار چالاکن. کەمیی تەخت، دەرمان، تیمی پزیشکی و سووتەمەنی، دۆخەکەی قەیراناویتر کردووە.

لە تەنیشت ئەوەشدا، زیاتر لە ١٧٩ قوتابخانە بە تەواوی وێران بوون و هەزاران قوتابی، خوێندکار و مامۆستا شەهید بوون. هاوکات، ئابووریی فەلەستینیش ڕووبەڕووی داکشانێکی بێوێنە بووەتەوە؛ ئابووریی غەززە ٨٤ لەسەد بچووک بووەتەوە و ڕێژەی بێکاری گەیشتووەتە ٤٦ لەسەد کە بە یەکێک لە بەرزترین ڕێژەکانی بێکاری لە جیهاندا هەژمار دەکرێت.

ئەم ڕاپۆرتە ئامارییە، لە کۆی گشتیدا وێنەیەکی هەژێنەر لە قووڵایی قەیرانی مرۆیی، دانیشتووان و پێکهاتەیی فەلەستین لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٥ دەکێشێت؛ قەیرانێک کە دەرەنجامەکانی ساڵان و تەنانەت دەیان ساڵ بەردەوام دەبێت.(İLKHA)