Ji bona ku deklarasyona şeffaf a mal û milkên siyasetmedaran garantî bike û rê li ber bêserûberiyan di îhaleyên giştî de bigire "Qanûna Exlaqa Sîyasî" ya berfireh careke din di rojevê de ye. Pirsên wekî Mertala parastina dadwerî ji bilî parêzbendiya parlamenteran çawa tesîrê li gendeliya di sîyasetê û pêvajoya hesabdayîna qanûnî de dike? Ma parêzbendî astengiyek ji bo paqijkirinê ne?" dîsa têne nîqaşkirin.

Tê gotin ku paqijkirina exlaqî di sîyasetê de tenê bi avakirina tevahî ya şeffafî, hesabpirsîn û merîtokrasiyê mimkun e. Lêbelê, astengiyên avahî, qanûnî û civakî hene ku li pêşiya gihîştina van armancan in. Ji ber vê yekê, ev astengî çawa dikarin werin derbaskirin?

Serokê MHPê Devlet Bahçelî, di civîna koma xwe ya parlementoyê de di 3ê Mijdara 2026an de, careke din ev mijar anî rojevê û tekez kir ku paqijkirin û tesfiyekirin di siyasetê de pêwîstiyek lezgîn e ku nayê paşxistin.

Sedema sereke ya ku "Qanûna Exlaqa Sîyasî" ya berfireh bi salan e nehatiye derxistin, ji wê rastiyê ye ku şêwaza çalakiya sîyasî û modelên fînansekirinê yên heyî li ser statuyek kûr a kokê ne. Bi taybetî, karanîna çavkaniyên giştî wekî mekanîzmayek belavkirinê, rexneyan zêde dike.

Mertalek ku gendeliyê têr dike!

Parêzbendiya parlamenteran ji bo endamên parlamentoyê garantiyek destûrî ya pêwîst peyda dike da ku ew bi azadî nêrînên xwe di prosedurên parlamentoyê de bînin ziman. Lêbelê, parastinên dadwerî yên ji bilî parêzbendiya parlamenteran astengiyeke cîddî li pêşiya berpirsiyariya qanûnî çêdikin.

Tê de tawanên biçûk, îddîayên gendeliyê, an jî bêrêkûpêkiyan di çarçoveya vê parastinê de dikarin sîyasetê veguherînin qadeke ji bo revîna ji çavdêriya qanûnî.

Ji bo ku paqijkirina sîyasî mayînde be, pêdivî ye ku parêzbendiya parlamenteran tenê bi çalakiyên parlamentoyê ve sînordar be. Wekî din, pergala dadweriyê bêfonksiyon dibe, û ev yek jî têgihîştina "bêcezatiyê" di civakê de xurt dike.

Bidawîanîna nepotîzm û favorîtiyê, û avakirina pergalek li ser bingeha lîyakatê, di dil û pêşîniya herî bilind a pêvajoya paqijkirinê di siyasetê de ne. Dabeşkirina dadperwer a çavkaniyên giştî tenê dema ku kesên jêhatî di pozîsyonên rast de werin dayîn mimkun e. Berevajî vê yekê sîya xwe diavêje ser saziya sîyasî.

HUDA PAR derbarê exlaqê sîyasî de çi dibêje?

Wekî gelek mijarên nakok, bernameya partiya HUDA PARê jî li ser vê mijarê nirxandinên girîng pêşkêş dike.

HUDA PAR derengketina reformên derbarê exlaqa sîyasî de bi wê yekê ve girêdide ku avahiyên ku ji demên berê heta niha rexne li pergalê girtine, piştî ku hatine ser desthilatê xwe li pergalê adapte kirine û bûne beşek ji wê.

Bernameya partiya HUDA PARê, pêwîstiya avakirina pergalek adil ji bo wergirtina personelên di saziyên dewletê de, pêşîgirtina li bijarteyan û garantîkirina ku jêhatîbûn û lîyakat pîvanên mutleq in, tekez dike. Di bernameyê de tê destnîşankirin ku di pergalek ku lîyakat tê de tune be, durustiya exlaqî ne mimkûn e.

Polarîzasyona sîyasî çawa tesîrê li ser hilbijêran dike?

Ji aliyekî din ve, berjewendiyên aborî, fikarên kar, an jî polarîzasyona sîyasî jî dibin sedema ku dengdêr li ser kiryarên xelet "li taxên xwe" paşguh bikin. Dema ku polarîzasyona civakî zêde dibe, dengdêr dikarin li şûna rexnekirina gendelî an jî tevgerên neexlaqî, bi refleksa "bila aliyê din bi ser nekeve" tevbigerin.

HUDA PAR, di bernameya xwe ya hilbijartinê de jî balê dikişîne ser vê mijarê û tekez dike ku polarîzasyona civakê ji bo berjewendiyên sîyasî rê li ber kokgirtina hesta paqijiya exlaqî digire. Bi vî awayî, heya ku mekanîzmayên muxalefet û kontrolê yên civakî bi awayekî prensîbî tevnegerin, avakirina paqijiyeke exlaqî ya mayînde di siyasetê de, ji binî heta jor, jî tê astengkirin.

"Sîyaseta Rast, Edaleta Rastîn"

HUDA PAR têgeha exlaqa sîyasî bi giranî li ser prensîbên "Sîyaseta Rast, Edaleta Rastîn" û "Pêşî Mirov, Pêşîvanî Edalet" pênase dike, bi vî awayî sîyasetê di çarçoveyek Îslamî û exlaqî de bi cih dike.

Serokê partiyê, Zekerîya Yapicioglu, armanca yekane ya sîyasetê wekî "ne bidestxistina kursiyek an meqamek, lê parastin û bilindkirina rûmeta mirovan; parastina jiyan, milk, dîn, aqil û nesla mirovan" pênase dike.

"Divê berjewendiyên şexsî û partîzanî ji bo edaletê werin qurbanîkirin"

Yapicioglu diyar kir ku, li gorî exlaqa sîyasî, ew bawer dikin ku xelata herî mezin ne xwedîderketina li meqamên bilind e, lê bicihanîna wezîfeyê dayîn bi awayê herî baş e, û fedakirina berjewendiyên kesane û partîzanî dema ku ji bo sazkirina edaletê pêwîst be wekî pêdiviyek exlaqa sîyasî pênase kir.

Devlet Bahçelî, kesayetekî girîng ê di Îtîfaqa Gel de ku di van demên dawî de bi daxuyaniyên xwe yên balkêş bûye mijara manşetan, di civîna koma xwe ya dawî de tekez kir ku paqijkirin di siyasetê de neçarîyek neçar e, û nîqaşên demdirêj dîsa tîne rojevê. (ÎLKHA)