Têkiliya di navbera Azerbaycan û rejîma îşxalker a sîyonîst de wekî yek ji hevkariyên herî neasayî, kûr û stratejîk ên cîhanê di navbera welatekî Îslamî û sîyonîstan de tê dîtin. Ev girêdana di navbera her du aliyan de li ser sûd/berjewendiyên hevbeş û, bi awayekî nisbî, "fikarên ewlehiya herêmî" hatiye avakirin.

Li ser xeta Baku-Tel Avîvê çi diqewime? Rejîma îşxalker çawa Azerbaycanê li ser bingeha berjewendiyên stratejîk di nav tengaviyekê de dihêle? Sîyonîst di berdêla çekên ku didin de çi distînin? Nêzîkbûna di navbera Baku û Tel Avîvê de ji hêla dîplomasî, parastin û bazirganiyê ve çawa şikil digire?

Têkiliyên dîplomatîk di sala 1992an de dest pê kirin û balyozxane di sala 2023an de vebû

Rejîma îşxalker a sîyonîst yek ji wan welatên pêşîn bû ku di Kanûna 1991an de serxwebûna Azerbaycanê nas kir. Têkiliyên dîplomatîk di Nîsana 1992an de dest pê kirin. Her çend rejîma îşxalker di sala 1993an de li Bakuyê balyozxane vekir jî, Azerbaycan ji ber hesasiyetên herêmî, bi taybetî bertekên Îran û cîhana Îslamî, bi salan ji vekirina balyozxaneyekê li Tel Avîvê dûr ket. Lêbelê, di sala 2023an de xalek dîrokî hat gihîştin. Têkilî bi vekirina fermî ya Balyozxaneya Azerbaycanê li Tel Avîvê di 29ê Adara 2023an de ketin serdemeke nû ya saziyî.

Têkiliyên bi Tirkîyeyê re û dîplomasiya bêdeng

Di têkiliyên xwe yên bi rejîma îşxalker de, xuya bû ku Azerbaycan hevpeymaniya xwe ya bi Tirkîyeyê re dida pêşiyê. Gelek caran dihat ragihandin ku Bakû di dema zêdebûna rageşiya navbera Tirkîye û rejîma îşxalker de bi karanîna qenalên "dîplomasiya bêdeng" roleke navbeynkariyê girtiye ser xwe.

Cihûyên çiyayî li Azerbaycanê

Ji aliyekî din ve, Azerbaycan di heman demê de malovaniya yek ji kêmneteweyên Cihû yên herî kevin ên cîhanê dike, Cihûyên Çiyayî, ku hejmara wan di navbera 7.000 û 30.000 de ye.

Hevkariya parastin û îstîxbaratê di bingeha têkiliyê de ye

Aliyê herî girîng ê têkiliyên Azerbaycan-îsraîlê hevkariya berfireh di warên "parastin" û "îstîxbaratê" de bûye.

Gelek caran hatiye gotin ku rejîma îşxalker, ligel Tirkiyeyê, di modernîzekirina artêşa Azerbaycanê de roleke sereke dilîze.

Serokkomarê Azerbaycanê Îlham Eliyev bi eşkereyî hevkariya leşkerî qebûl kiriye û diyar kiriye ku her du alî di pîşesaziya parastinê de hevkarên çalak in.

Rola çekên "çêkirî yên îsraîlê" di şerê Qerebaxê de

Di Şerê Duyemîn ê Qerebaxê yê 2020an û operasyonên piştî wê de, her wiha hate destnîşankirin ku sîstemên Harop (UAV-ya kamîkaze) û Hermes, mûşekên rêberkirî û teknolojiyên şerê elektronîkî yên ji hêla rejîma îşxalker ve hatine hilberandin di avakirina serdestiya leşkerî ya Azerbaycanê de roleke girîng lîstine.

Faktora Îranê, nêzîkbûna Baku-Tel Avîvê

Bê guman, "têgihîştina tehdîda hevpar" jî heye: Îran! Pisporên herêmî pir caran destnîşan dikin ku faktora herî mezin a ku Azerbaycan û rejîma îşxalker di warên leşkerî û îstîxbaratê de ewqas nêzîkî hev dike Îran e. Di vê çarçoveyê de, rejîma îşxalker a sîyonîst li ser sînorê bakurê Îranê şirîkek stratejîk bi dest dixe, di heman demê de Azerbaycan ji radar, peyk û piştgiriya îstîxbaratê ya pêşkeftî li dijî Îranê sûd werdigire.

Petrol bo çekan: Bazirganiya enerjiyê

Belê, fîyeta van çekan çi bû? Bê guman, bazirganî û enerjî… Bi gotineke din, fîyeta çekan petrol bû.

Enerjî stûna herî mezin a bazirganiya di navbera her du aliyan de ye. Azerbaycan bi tena serê xwe ji sedî 40 heta 60ê pêdiviyên salane yên petrol û benzînê yên rejîma îşxalker bi rêya boriya Baku-Tiblîsî-Ceyhan temîn dike. Ev ji bo sîyonîstan ewlehiya enerjiyê ya girîng temsîl dike.

Bê guman, têkilî bi tenê di warê leşkerî û petrolê de sînordar nînin. Bi peymanên nû yên ku di Çileya 2026an de li Bakûyê hatin îmzekirin, her du welatan biryar dan ku têkiliyên xwe yên sektora taybet kûrtir bikin. Bi taybetî di warên teknolojiyên çandiniyê, rêveberiya ava jîr, ewlehiya sîber, nûjenî û tenduristiyê de projeyên hevbeş ên bi qîmeta milyaran dolarî hatine destpêkirin.

Her çend pevçûnên berdewam ên li Rojhilata Navîn, ku navenda wan Xezzeyê û Lubnanê ne, û "tengasiya îsraîl-Tirkîyeyê" zexta raya giştî li ser Bakuyê diafirîne jî, hikûmeta Azerbaycanê di siyaseta xwe ya derve de berjewendî û serweriya neteweyî dide pêşiyê. Di bin serokatiya Îlham Alîyev de, Baku hewl dide ku dîplomasiya piralî bike bêyî ku enerjî û hevkariya xwe ya stratejîk a parastinê bi rejîma îşxalker re têk bibe. (ÎLKHA)